106 



etter, — faste grenser um heile verke, sterk samanheng i alle 

 leder, fyndige ord som samla tankane. Det var kunst, — men 

 skapt av vitskapleg tenkning, ikkje av fantasi. 



Etter slike mynster skreiv Sårs storverke sitt, „Udsigt over 

 den norske Historie 11 . Men slike mynster kunde ingen bruke, 

 utan han sjølv stod jamhøgt i kunst- og vitskaps-evne. Storverk 

 blir ikkje skapt i etterlikning. Det som dei store fransmennene 

 gjorde for Sårs, det var i hovudsaka at dei hjelpte han til aa 

 finne seg sjølv, — synte han vegen for hans eigen trong. I den 

 franske skulen lærde han staa støtt paa eigne føter. Han vann 

 ei fri og vid tenkning, som fylgde faste lover, og han vart ein 

 konge i sitt rike. 



Dei fire banda av „Qdsigten" som han sende ut i aara 1873 

 — 1891, høyrer til dei klassiske verka i all historieskriving. Det 

 er berre eit av dei europæiske smaafolka som har gjeve emne 

 til skildringa; men det er sét i stort ljos, og det er aalmenne 

 historiske grunnlover vi lærer sjåa. 



Sårs sette upp ein formel for heile den norske historia, — 

 ein formel som tyktest eit paradoks, men som samla i seg ei 

 lov. Han sa, at Noreg hadde mist aristokratie sitt for di dette 

 aristokratie f raa fyrsten var so uvanleg sterkt; Noreg maatte 

 ligge under for dei to andre skandinaviske landa, for di det 

 norske aristokratie var burte; men av same grunn kunde det 

 sidan reise eit demokrati sterkt nok til aa ta sjølvstende att. 

 Dermed var paa ein gong gjeve forklaaringa til nedgangen i 

 1536 og nyreisninga i 1814, og det sermerkte var at baade tap 

 og vinning hadde same orsak. 



Ein vigtig led i denne formelen hadde vore sédd fyrr, i eit 

 diktarsyn. Henrik Wergeland hadde peikt paa at ein sterk norsk 

 adel hadde kunna berge det norske sjølvstande; men — la han 

 til 1 — „om den norske Bondestand da var bleven hvad han 

 blev til under sin ensomme Selvoverladtheds Opfostring, — det 

 er et Spørgsmaal". Wergeland svarte ikkje paa dette spursmaale, 

 det var mest berre eit hugskot hjaa han. Bjørnson tok spursmaale 



1 Samlede Skrifter IX 24. 



