107 



uppatt, og gav svar. Han gjekk tilbake til kong Sverre og drog 

 lina fram heilt til 0. G. Ueland: det var Sverre som grunnla' 

 bonde-demokratie i lande. Bjørnson saag godt — og syrgde paa 

 — det tape som det var at stor-ættene vart tynt; men han saag 

 samstundes at dette hadde gjeve voksterkaar for folkereisinga 1 . 



Dette var den synsmaaten som Sårs tok upp og gav djupare 

 grunn. Fyrst og fremst gjekk han lengre tilbake og vilde finne 

 grunnen til at den norske adelen vart so reint sopa burt. Asche- 

 houg hadde nylig 2 vilt slaa fast, at den norske adelen maatte 

 ligge under for den danske og den svenske, for di den — og 

 lande i det heile — var so fatig, ikkje kunde greie seg i hope- 

 have med framande land. Sårs kunde ikkje nøgjest med slik ei til- 

 vising til faste naturvilkaar; for daa maatte Noreg baade ha legje 

 under fyrr og korne til aa ligge under i all framtid. Han maatte 

 søke historiske grunnar. Han fann at Noreg i den eiste histo- 

 riske tida hadde aatt ein rik og megtig adel, etter hans meining 

 endaa-til megtigare i sitt land enn den danske og svenske i sitt; 

 denne adelen saag han i hard strid med kongedøme, og det var 

 adelen som tapte ; men nett for di han hadde vore so megtig 

 fyrr, heldt han striden gaaande so lenge og tok so stort eit rom 

 i samfunde, so det vart ikkje raad for ein ny kongeleg adel aa 

 vekse upp soleis som i dei to grannelanda. 



Sårs fann i denne tilgangen vitnemaale um ei vigtig histo- 

 risk lov, som han i andre tilfelle og fann stadfest i den norske 

 historia, — ei lov som ikkje var ukjend for dei franske historie- 

 skrivarane, men som ingen nytta ut so rikt som Sårs, — den 

 lova at eit samfunds-organ som ein gong har vore til framhjelp 

 for live, smaatt um senn blir unyttigt og dermed beint fram til 

 mein for framgangen. Skaldedikting og soguskriving, leidangs- 

 skipnad og lendmannsvelde var alt i hop ein gong nyttige og 

 friske livs organ ; men dei størna til etter kvart, og dei la seg 

 som ei hard skorpe utanum live, so nyvoksteren vart stengd. 



1 Kong Sverre, 1861, s. 39-42; sfr. Gro-tid I, s. XLVII og Samlede 

 Værker VI 123. 



2 Statsforfatningen i Norge og Danmark indtil 1814, 1866, s. 119 fg. 



