108 



Det var ei naturlov førd yver i samfundshistoria; det var i egte 

 positivistisk aand Sårs forma ho ut. 



Og her, i syne paa den norske adelshistoria, skilde han seg 

 ut ifraa eldre historieskriving ikkje herre i meiningane um den 

 røynlege tilgangen, men i sjølve maaten aa tenke paa. P. A. 

 Munch hadde trudd paa ei levande norsk — eller jamvel ger- 

 mansk — „folkeaand" som hadde vore upphavsmagta i denne 

 historia; Sårs arbeidde berre med samfunds- og stats-institusjonar. 

 Munch var romantikeren, Sårs var realisten, — difor er det 

 naturleg at han kunde møtest med Bjørnson i historisk syn. 

 Sårs meinte at den norske lendmanns-adelen maatte misse sjølve 

 magt- og livsviljen, arme seg ut baade materielt og aandeleg, 

 naar han vart nøydd til aa gje upp parten sin i landsstyringa. 

 Det var same tanken som Tocqueville hadde lagt so sterk ei 

 vegt paa for den franske adelen : aa ta adelen ut or politikken 

 var aa skjere av livsnervane hans. 



Sårs saag sterkt politisk paa historia. Ikkje soleis at han 

 berre rekna med politiske magter i framgangen, — tvert imot: 

 han tok med baade naturlege og økonomiske og aandelege vokster- 

 magter. Men alt samla seg um dei politiske institusjonane. Det 

 som for han var hovudsaka med at lande vart kristna, det var 

 det innhogge som kristendomen gjorde i hersemagta. Og alt i 

 1858 heldt han fram, at det som berga Noreg gjenom danske- 

 tida, det var at folke fekk halde uppe lovene og samfundsvilkaara 

 sine, dei norske retts-institusjonane. I fyrste bande av „Udsig- 

 ten" greidde han ut, koss det norske folke hadde skilt seg ut til 

 ein nasjon, for di naturvilkaara i lande hadde tvinga det til aa 

 bygge bondesamfunde sitt paa eit anna grunnlag enn det vanlege 

 germanske, — paa odelsgardar i staden for landsbyar. 



Soleis var det jamt institusjonane, samfunds- og statsskip- 

 naden, han spurde etter. Og det var ser-voksteren paa dette 

 umraade, ikkje noko slag serskild „folke-aand", som i hans tanke 

 gav magt og rett til den norske nasjonaliteten. For den nasjonale 

 framvoksteren studde han seg til den aalmenne differensierings- 

 lova som Spencer hadde lagt fram i 1857 : det som ein gong 

 hadde skilt seg ut til liv for seg sjølv, det maatte jamt berre 



