109 



bli meir og meir sermerkt. Og i den norske historia fann han 

 stigande nasjonal ser-skiljing, trass i alle unionar og vanmagts- 

 tider. 



Serleg vil eg her peike paa koss det var Sårs som fyrst 

 vann att vikingtida for oss og synte at ho var den fyrste store 

 nasjonale frambrots-tida for Noreg, — so daa Sophus Bugge i 

 1881 sende ut sine „Studier", daa visste Sårs med det same at 

 hovudtanken var rett, um han so kunde tykkje at mest alle dei 

 einskilde prova var range. „Det forholder sig med Bugge — 

 skreiv Sårs i eit brev til Bjørnson — som med P. A. Munch: 

 hans store Specialbegavelse, hans Gjetnings- og Kombinations- 

 evne, der ikke er rigtig tøjlet ved et sikkert almeen-philosophisk 

 Overblik, kan føre ham paa de underligste Afveje." 



Sårs aatte i sanning „almeen-philosophisk Overblik", og 

 difor kunde han staa so stø og trygg i granskinga si. Han saag 

 heile historia i samanheng, og difor kunde han finne såman- 

 hengen dessmeir paa umraade der han ikkje var sjølvstendig 

 granskar, soleis som daa han med fast hand knytte i hop den 

 eldre og den yngre jarnalderen i Noreg. 



Han fann for fyrste gong sterk indre samanheng i den 

 norske historia, og dermed vann han fyrrtida att for det norske 

 folke. Han hadde vorte historieskrivar — ikkje for di han elska 

 fyrrtida, men for di han elska framtida. Og historieverke hans 

 vart ei daad i det norske nasjonale live. Han stod mykje med 

 i striden elles og; han var stridsmann, ikkje berre vitskapsmann, 

 og gjerninga hans skal faa sitt rom i meir enn ein bolk av den 

 nyaste norske historia. Men det største var likevel historie- 

 skrivinga hans. Med den staka han ut den nasjonale framgangs- 

 lina for det norske folke, og han gav det trygg sjølvtillit til aa 

 gaa vegen fram. 



Det var ein gong i 90-aara at Ludvig Daae sa til Sårs i 

 ein samtale: „Ja, du tror naturligvis at du har rett; men du 

 maa da erkjenne at du har gjort skade." Til 70-aars-dagen til 

 Sårs i 1905 kom ein annan gamall motmann, Ebbe Hertzberg, 

 og bar fram si hyllest: „Naar engang — skreiv han — Unions- 

 opløsningens ideelle Historie skal skrives, bliver det Navnet — 



