111 



kunde skrive heilt ut slikt som han tykte det hurde være, freista 

 han gong paa gong faa andre til aa ta arbeide paa seg. Men 

 det lukkast ikkje, og han laut daa nøgjest med aa gjøre eit 

 samandrag av den eldre boka si for tida 1815 — 85, — berre 

 historia um 1814 greidde han skrive fraa nytt. 



Det var i 1913, daa han var nær 78 aar gamall, at det siste 

 historiske arbeide kom ifraa handa hans. Sidan svikta arbeids- 

 evna for han. Men tanken arbeidde klaart og støtt. Han fylgde 

 levande med i alt som gjekk for seg, og han berre ynskte aa 

 faa leve so han kunde sjåa koss det laga seg til fram-etter. Han 

 fylgde med i alt historisk arbeid og, og han dryfte ihuga nye 

 meiningar som kom fram. „Jeg er som en gammel bataljons- 

 hest," sa han til meg ein gong, „naar den hører trompeten," — 

 han fekk slik hug til aa ta upp alle grunnspursmaala paa nytt. 

 I 1912, daa det skulde være norskt historikermøte i Kristiania, 

 vilde eg lokke han til aa halde opningstalen, og han var lenge 

 lysten paa det; men han kjende seg ikkje sterk nok. Det han 

 daa vilde ha tala um, det var at nye tider kravde ny historie- 

 skriving: i hans ungdom var det dei nasjonale spursmaala det 

 stod um, og daa maatte historia leite etter nasjonale synspunkt; 

 no var det økonomiske spursmaal som brann i samfunde, og no 

 laut historieskrivinga bli økonomisk. Berre nokre maanader fyrr 

 han døydde tala han paa nytt til meg um dette: „Det er nød- 

 vendig aa knytte den økonomiske og den politiske historie langt 

 strammere sammen enn vi før har gjort. Den økonomiske 

 historie er grunnlaget. Det gjelder kanske ikke fullt saa meget 

 om sagatiden som senere ; men ogsaa for sagatiden gjelder det 

 aa betone det økonomiske moment: jordeieren som aristokraten." 



Slike ord vitnar um ei sjeldsynt vokster-evne i seine aar. 

 Han hadde ei stund halde paa aa stenge seg av innafor si eiga 

 tankebygning. Men etter kvart som det kom meir liv i norsk 

 historieskriving utanum han, fekk han sjølv hug til aa korne 

 ut i det nye live. Det var personleg sanning for han, det som 

 han hadde skrive i innleidinga til „Udsigten" sin: ,,1'histoire est 

 toujours å faire; den fremadskridende Udvikling giver bestandig 

 nye Standpuncter at betragte den fra." Og det var ein ting som 



