1922] TONELAGSTILHØVE I RINDALSK. 1 1 



4. Tonelag og tonelagsvald. 



Ord med og utan tonelag. 



I „ Norsk lydskrift", Norvegia f, side 37, er det skilt millom 

 tri grader av „eftertrykket": 1. Hovudtrykk. 2. Bitrykk. 

 3. Vektløyse. Og på side 39 er dei vektlause ord delt i tvo 

 slag: Dei enklitiske og dei proklitiske. At eit ord er enklitisk, 

 vil segje at det „hallar attover" (er „bagover hældende"); at eit 

 ord er proklitisk, vil segje at det „hallar framover" (er „forover 

 hældende"). 



Men i ein fotmerknad på side 24 i Am. B. Larsen og Gerh. 

 Stoltz: Bergens bymål, står det at det er „fonetisk likegyldig" 

 enten dei vektlause ord „betragtes som enklitiske eller prokli- 

 tiske." 



Det som er sagt i denne merknaden i „Bergens bymål" 

 kann vera på ein måte rett um ein serleg tenkjer på rindalsk 

 eller eit anna nordanfjelsk mål dg; men det kann diverre mis- 

 forståast. Og heile læra um enklitiske og proklitiske ord synest 

 meg å vera hel'er ugrei, NB. når ein skal tala um nordmørske 

 eller trøndske mål. I Joh. Storm: Norsk lydskrift, Norvegia I, 

 side 39, er det millom anna fortalt at i austlandsk mor mi og 

 boka mi er mi enklitisk, og i se få a er orda på og a (= henne) 

 enklitiske. Men når ein talar um rindalsk og andre nordan- 

 fjelske mål, vil det vera misvisande og gale å segje at „beto- 

 ningen" i eit uttrykk som dette siste er den same som i dei tvo 

 fyrste. Det er sopass stor forskjel at ein bør lata det koma til- 

 syne i nøgnare lydskrift. I stykket „No att, da att o. 1." i Maal 

 og Minne 1920, side 112—113, er det gjort mun på himatt, 

 iiiiijdtt; låt' att o. I. og her: at, der: at, no: at, då: at (jfr. „Ein- 

 stavingsadverb som andre orde i tvostavings tonelagsvald", Maal 

 og Minne 1918, s. 149). 



Når talen er um rindalsk eller eit anna nordanfjelsk mål, 

 kjem ein seg best ifrå dette med „ betonede" og „ubetonede" ord 

 på denne måten: 



Ein deler orda i setningen i: 1. Ord som er uttala med 

 tonelag eller høyrer med til eit tonelagsvald (NB. dei orda som 

 hev bitrykk). 2. Vektlause ord som står utanfor tonelagsvalda. 

 Dei sokalla proklitiske ord blir då som regel å rekne med til 

 dei vektlause ord som står ulanfor tonelagsvalda. Men ogso 

 ord som ein kann sjå er rekna for enklitiske i fonetiske arbeid, 



