18 



EILERT MO. 



[No. 1 



Seri e X/X.,nr. 3. 



I "I — I ' T" — r— i a 1 r 



/S3o W 6o ys <to /os /Zo 6 



Kjem det ein lang sonor konsonant, f. eks. n eller m, etter ein 

 kort vokal, kann visst hovudtonen tildels bli lagt på konsonanten 

 i staden for på vokalen. Ein slik uttale kann vi samanlikne med 

 det å „synge på konsonanten". (Surne menneskje hev vant seg 

 til å synge slik; dei trur kanskje at det er mykje so flott og 

 fint. Dei syng f. eks. „0 Jesu Krist, dei Pill oss v e nnn, d'nn 

 HHlliånnn ned tilll oss s e nnn u ). Eg hev ein mistanke um at 

 eg i surne av dei orda eg prøva på Det Fonetiske Institutt, hev 



lagt hovudtonen på klangfør kon- 

 sonant i staden for på vokalen 

 (jfr. ser. XV, 3; XVII, 2; V, 6 

 o. fl.) — utan å vita um dette 

 då eg uttala orda. 



Dette at det er mykje tru- 

 leg at hovudtonen tildels kann 

 falle på sonor konsonant som 

 kjem etter kort vokal, kann få 

 ein til å undrast på um ster- 

 kaste lydstyrken (og hovudtonen), 

 når denne ligg på vokalen, plar 

 koma, etter sin måt ^forholds- 

 vis"), noko nærmare den etter- 

 fylgjande konsonant når vokalen 

 er kort enn når han er lang. 

 Då eg reiste til Kristiania for å vitje Det Fonetiske Institutt, 

 visste eg at det ikkje finst noko apparat til påvisning av brigde 

 i tonestyrken. Men eg tenkte meg at ein av dei kurvane som 

 syner toneflyttingane i eit ord, ogso kunde skjønne seg til eitt 

 og anna um tonestyrken, millom anna kvar det er mest truleg 

 at hovudtonen i stavinga hev vore. Eg tenkte meg at der hovud- 

 tonen hadde vore, måtte det som regel vera eit kortare eller 

 lengere stykke som var nokso-nære horisontalt, — synte so liten 

 forskjel i tonehøgda at det er mindre von at ein merkar denne 

 forskjelen med øyret. — Treng ein lang vokal som hev hovud- 

 trykk eller sterkt bitrykk, millom 2 og 3 tiandedels sekund, og 

 utgjer „trykkpartiet" (eller hovudtonen) kringum 20 % av denne 

 tida (mykje mindre kann ein vel ikkje gjeta på), so må det vel 

 sumtid iallfall kunne lata seg gjera å finne trykkpartiet og hovud- 

 tonen. Ein kort vokal hev sjølvsagt kortare trykkparti og kor- 

 tare hovudtone. I ei vektlaus staving er toneflyttingslina ofte 

 ei mesta bein skråline. Ein mogleg knekk på denne lina kunde 

 tenkjast å vitne um kvar sterkaste tonen i stavinga hev vore. 



*4&£&t<rfok> /: J. 



