26 EILERT MO. [No. 1 



Surne ord er einstavingsord, surne er fleirstavingsord; surne ord 

 blir uttala med tonelag, surne er vektlause; surne fleirstavingsord 

 hev samansett tonelag, surne hev enkelt tonelag. Ein setning 

 kann uttalast i ymis tonehøgd, og han kann ha ymis klang- 

 farge. Ein spyrjande setning som blir uttala roleg og spakt 

 („sindig", „behersket"), kann ha umlag same uttale som ein for- 

 teljande setning; men spursmål som blir uttala med undring 

 eller tvil, hev ofte ei stigning i tonen imot slutten. Eit strengt, 

 „skryftande" spørsmål hev gjerne nokon likskap med dei spørs- 

 mål som blir uttala roleg og spakt, men plar ha myrkare klang- 

 farge, og blir vel som regel uttala med noko kraftigare mål, 

 o. s. b. Eit utrop hev ymis klangfarge, alt etter som den talande 

 er glad eller harm, sorgfull, sint, forundra o. s. b. 



I vanleg lydskrift er det uråd å ta umsyn til alle slag stig- 

 ningar og fall i ionen, og til dei utendes mange avbrigde i klang- 

 fargen. Difor kann inga lydskrift bli heilt grannsam i alle 

 måtar. Men når det er avbrigde i uttalen som ein kann syne 

 med teikn, so bør ein gjera det i den fonetiske skrift. 



Ei ovring i talemålet som ein utan større vanske kann lata 

 koma fram i lydskrifta, og som ein difor kunde og burde ta 

 umsyn til i nøgnare lydskrift, er dei ymse grader av ordtyngd 

 som ord med tonelag kann ha: normal, og større (auka) og 

 mindre (minska) ordtyngd. Meir enn tri grader av ordtyngda 

 er det ikkje trongsmål um å skilje millom. Med nøgnare gransk- 

 ing vil ein finne at desse tri gradene ikkje er sers vanskeleg å 

 skilje, når ein fyrst hev fått grepet på dette, og at eit ord som 

 er uttala med tonelag, i alle tilfelle hev ein av dei tri gradene 

 av ordtyngda, at det hev enten normal, auka eller minska tyngd. 

 — Til å merke ut desse tvo sist nemnte gradene hev eg bruka 

 teikna + og -r- sett framanfor ordet eller tonelagsvaldet. Difor 

 hev eg og tildels kalla dei tri gradene for normalt tonefall, plus- 

 tonefall og minus-tonefall (eller normal betoning o. s. b.). 



Innanfor kvart eitt av desse „tonefall" er det vel mange slag 

 avbrigde; men for det meste er desse berre „tilfeldige", og difor 

 lite ansande. Jfr. side 20—24 (der det er fortalt um tonelag 

 uttala med normal tyngd). 



Eit avbrigde av ^-tonefallet: „ammenbetoning" (-^betoning 

 med avslutningsfall) vil bli umtala seinare. 



Eg brukar her ordet „ordtyngd" o: den tyngda som eit ord 

 hev i talen (samanlikna med dei andre orda i same setning). 

 Både „lydtrykk" og „ettertrykk" kunde misforståast, og „lyd- 



