54 



Det gamle Grønland var sidan 1410 'i ni mannsaldrar eit 

 stengt og ukjent rike. Dei fattige norrøne utbygderne i 

 dette ugjestmilde polarlandet, som eingong hadde 280 gardar, 

 16 kyrkjor og tvo kloster 2 , bispestol og althing, vart med aari 

 ute av stand til sjølv aa halda vedlike det jamne sambandet 

 med moderlandet, som var livsvilkaaret for kultur og kristendom 

 millom vaare frendar paa denne utposten i Norigs-velde. Men 

 det andsvar - - ikkje minst for kristendomen — , som enno 

 Magnus Smek 3 kjente ved sin kongelege einerett til Grønlands- 

 handelen, døydde burt, daa kongedømet gjekk i utarv til fra- 

 mande. Den ulike kamp, som nordbuarne i Grønland fraa midten 

 av 1300-talet maatte f øra mot naturen og mot skrælingarne, 

 fall i den tid, daa vaart fedraland sjølv gjekk sin store nasjo- 

 nale nedgang imøte. Norigs vanmagt vart Grønlands død. Og 

 daa Hans Egede i 1721 byrja Grønlands andre kolonisation, 

 møtte han hos eskimoarne segner um, korleis forfedrane deira 

 i gamle dagar hadde utrydda dei siste kablunakkarne 4 , og han 

 fann samansokne og overgrodde ruiner av gardar og kyrkjor i 

 folketome norske bygder rundt i fjordane 5 . 



Gong etter gong i tri hundrad aar freista norske og danske 

 skip - - stundom med lange millomrom, stundom fleire sumrar 

 i senn — , aa naa fram til det løyndomsfulle, isklædde og is- 

 kransa landet: ferder, som alltid byrja med store voner, men 

 like so visst enda med vonbrot. Umsorg for aa halda uppe 

 kristendomen, ynskjet um aa hevda den historiske retten aat 

 den norske krona, tanken paa aa driva lønsam sjødyrfangst, 

 veiding og handel, voni um aa finna »sylvberg og gullmalm* 6 

 var dei drivande motiv. At det enndaa fanst nordmenner paa 

 Grønland, og at deira tungemaal var gamalnorsk, var den van- 

 lege meining i Frederik Ils tid; han utferda ein proklamation 



1 Islandske Annaler, udg. ved G. Storm, 289 = Grønlands historiske 

 Mindesmærker III, 40. 



2 Daniel Bruun, Erik den Røde og Nordbokolonierne i Grønland, Kbh. 

 1915, 26. 



3 Grønl. hist. Mindesm. III, 122: 1355. 



4 Hans Egede, Omstændelig og udførlig Relation Angaaende Den Grøn- 

 landske Missions Begyndelse og Fortsættelse, Kbh. 1738, 80; jfr. 

 D. Bruun 1. c, 150—2. 



5 H. Egede, Relation, 80, 83, 89, 90, 91—3, 99, 101—2, 106—8, 109-10, 

 113-4, 115, 116, 117, 136, 141, 144, 224, 228, 273, 274, 290, 306. 



6 Grønl. hist. Mindesm. III, 492; norsk Hist. Tidsskr. IV, 299. 



