58 



ja dei førande mennerne var motstandarar av den kristelege 

 missionen, som dei heldt for ubibelsk og papistisk. Kallet til 

 verdsevangelisationen var gjeve til apostlarne, dei hadde full- 

 komeleg løyst uppgaava, og kyrkja hadde ikkje noko apostolat. 

 Det er heidningarne si eigi skuld, um dei har forsømt aa taka 

 imot eller uppsøkja frelsa. Det er ikkje dei kristne som no skal 

 føra evangeliet til heidningarne, men det er heidningarne, som 

 bør koma til dei kristne 1 . Det er nøgje i samsvar med slike 

 meiningar, uttalt av summus theologus i den dansk-norske kyrkja 

 Jesper Brochmand, naar kongen i 1636 paalegg det kjøpen- 

 hamnske grønlandske interessentskap aarleg aa føra nokre unge 

 innfødde til Kjøpenhamn, der »at lade oplære udj Guds Frygt, 

 Sproget och bogelige Konster, samme Land til mere Salighed 

 och Wellfart udj Lengden« 2 , eller naar det i 1654 er tanken aa 

 umvenda dei tri grønlendingarne, som daa kom til Danmark, til 

 den kristne religion og føra dei attende til Grønland, for at dei 

 skulde tena som millomleder for handelen 3 . Ein stemning av 

 religiøsitet laag den tid over alt liv i handel og vandel; ei av 

 Grønlandsskutorne aat det bergenske kompaniet i Jørgen Thor- 

 møhlens dagar heitte »Kirken«, og namnet livde upp att i »Ny- 

 kirken« i 1710-aari 4 . Men der er aldri paa 1600-talet nemnt 

 missionsplikt i oktrojarne for danske eller norske Grønlands- 

 fararar, — vel av den gode grunn, at dei ikkje overvintra. 



Det kyrkjelege formaal, som gjenom tvo hundrad aar hadde 

 vore ei av leidestjernorne for Grønlandsferderne, var i det siste 

 sekel fyre Egede tilsidesett for det økonomiske: kvalfangst, 

 fiske, bergdrift, »Commerciens Vedligeholdelse og videre Fort- 

 settelse « 5 . 



Med Egede blir Grønlands kristning hovudsak og maal; han- 

 delen blir teken uppatt for aa skapa ein trygg basis for mis- 

 sionen. Oktrojarne for det bergenske Grønlandskompani av 1721 

 og for den danske storkjøpmannen Jakob Severin 1734 vart 

 gjevne paa det uttrykkelege vilkaar, at missionen fyrst og fremst 

 skal haldast uppe. Det økonomiske motiv skal tena ein idé. 

 Tanken paa vinning blir underordna eit uproduktivt formaal. 



1 Andersen, 5 — 16. 



2 Atlanten XIII. 1915—16, 262. 



3 Oligerus Jacobæus, Museum Regium, Hafniæ 1696, 54. 



4 Bergens Historiske Forening, Skrifter Nr. 24. 1918, 158, 173—5. 



5 Forordn. 13/9 1697 (kvartutg. s. 1152). 



