59 



At dette tilhøve skapte interessekonflikt, er sjølvsagt. At dei 

 økonomiske tap, som maatte koma, likevel ikkje vart til ruin for 

 heile tiltaket, vil vera uforstaaelegt for eit materialistisk historie- 

 syn. Siger for ideellt arbeid paa økonomisk glidande grunn er 

 eit personlegt viljesverk. 



Gong etter gong paa 1600-talet var danske selskap skipa 

 for aa utnytta naturrikdomane i Grønland, men etter nokre f aa 

 ferder blir drifti kvar gong uppgjevi. Berre i Norig er der til- 

 tak og energi nokk til aa halda ut i lengre tid. Uppimot eit 

 halvt hundrad aar fyre Hans Egedes reisa dreiv Bergen ein 

 regelbunden Grønlandsfart 1 , med aarvisse kvalfangstferder og 

 store tranbrenneverk, og Grønlandshandel og kvalfangst vart fraa 

 1690 drive ogso fraa Christianssand og Arendal og fleire Sør- 

 lands-hamner 2 . Historia aat dei bergenske Grønlands-kompanier 

 er nyleg atter drege fram i ljoset, og vi veit, at det aar um 

 anna paa 1700- og 1710-talet vart sendt 2 — 3 — 1 — 5 skip fraa 

 Bergen paa fangst- og handelsferder. Men den megtuge hol- 

 lendske kvalfangerfloten som likeso aarvisst søkte til Strat Davis, 

 kunde etter freden i Utrecht 1713. tevla ut dei faa norske skip. 

 Etter 1711 kom der ikkje fleire Bergens-skutor til Grønland, 

 hollendingarne var eineherrar, og hadde sidan sterk framgang: 

 i tiaaret 1719—28 for 748 skip til Strat Davis og tok 1251 

 kvalar til ein nettoverdi av 1 351 000 gyllen, i det næste tiaaret, 

 1729—38, gjekk floten upp i 975 skip og fangsten til 1929 

 kvalar som gav eit utbyte paa 1 917 000 gyllen. Kor reint von- 

 laust tyktest det daa ikkje fraa ein forretningssynstad, atter aa 

 rusta ut nye norske Grønlands-expeditionar! Hans Egede hadde 

 difor store vanskar med aa faa skipa eit nytt Grønlandskompani 

 i Bergen; ingen kjøpmann kom til raadleggingsmøtet 1719, og 

 det var fyrst etter mange vonbrot, at Egede ved trottug person- 

 leg agitation fikk samla driftskapital til ein ny freistnad. Det 

 var i den mest kritiske periode av Grønlands nyare historie, at 

 nordmennerne gjorde dette tiltaket, men det hindra Grønland 

 fraa aa glida over i henderne paa Generalstatarne, og det er 

 Hans Egedes æra, at det gamle norske kronland vart berga for 

 tvillingmonarkiet. Av sympathi for Egede reiste bergensarne 



1 P. R. Sollied, Hvalfangsten fra Bergen i ældre tider: Bergens Histo- 

 riske Forening, Skrifter Nr. 24. 1918, Bergen 1919, 139-84. 



2 Reskript 1. marts 1690: L. Fogtman, Kgl. Rescripter II, 527; P. B. 

 Lassen, Beretning om Stiftsstaden Christianssand, Chr.sand. 1883, 45. 



