Tartarijcbeti Qham , of Kji^er yan Sma. 



il 



maar overtreffen evenwel, ten opzicht 

 van d'oeffening, d'Europers zeer verre. 

 Het kloppen van den ilag-ader of de 

 pols, onderzoeken en voelenze ook 

 eveneens alsd'Europcrs.En zo ervaren 

 zijnze in de kennis van 't bewegen des 

 flag-aders, datze by wijlen ook door 

 deffelfs beweging, de zweeren, die 

 inwendig in 't lichaam verborgen zijn, 

 kunnen ontdekken. In ieder hant ver- 

 neemenze zes ondcrfcheidëlijke klop- 

 pingen des flag-aders , te weten drie 

 hooft- en drie mindre bewegingen, die 

 alle met zekre deelen des lichaams , 

 naar zy meenen, eenige verborgene ge- 

 meenschappen hebben: want d' eerde 

 klopping, zeggenze, behoort tot het 

 hert , de tweede tot de lever , de derde 

 tot de maag , de vierde tot de milt , de 

 vyfde tot de nieren, en zoo voort. Het 

 onderzoeken van den flagh-ader der 

 kranken , duurt by na een half uur , 

 7 t welk met grote ftilte van eenen ieder, 

 doch niet zonder verdriet van den 

 kranke, toegaat 

 m lejiaat In 't genezen gebruikenze veel en- 

 mtt(imen{e-]ac\ c genees-middekn , als Kruiden, 

 tjtmesmtd- ^ orte i en ^ en diergclijke gewaffen. 

 Wcshalven beftaat de ganfche Sinee- 

 fche Artzeny-kunde by na meelt in de 

 kennis en de gront-regels der kruit- 

 kunde. In ganfeh Sïna is ook geen 

 openbare of gemene fchool, daar in 

 de Artzenye geleert wort, maar een 

 ieder wort binnen 's huis van een iege- 

 lijk meefter geleert. En in beide de 

 Keizerlijke Hooft-fteden , te Teling 

 en Nanking , worden de graden van 

 Do&oorfchap in de Artzeny-kunft , 

 na voorgaande onderzoeking,verleent, 

 maar niet als ter vlucht , en by na zon- 

 tn is in si- der onderfchcit aan eenen ieder. Ook 

 n* in kuen» heeft niemant meer gezachs noch aan- 

 ac ung ' ziens, die tot die graat verheven is, 

 dan de geene , die tot de zelve niet is 

 verheven $ 't geen hier by toekomt , 

 dewijl niemant 't genezen der kranken 

 verbooden wort , 't zy dat hy daar in 

 ervaren of onervaren is. Kennelijk is 

 dit ook eenen ieder, dat niemant zich 

 op de Wis-kunde óf Artzeny-kunde 

 zal leggen, die hoope heeft, dat hy 

 inde Zede-kunde kan uitftekend wor- 

 den. Weshalvenwil zichbyna niemant 

 op deze kunften leggen , dan die arm 



van middelen, of dom van hcrilenen is, 

 en hier door van het leren van hoogcr 

 wetenfehappen afgefchriktworr. Dit 

 is d'oorzaak dat d'Artzcn in Sïna byna 

 niet met allen geacht worden. 



Doch dit gefchict heel anders in de Konfatini 

 Zede-kunde 5 want een ieder, die tt#t£j££ 

 aeflelis hoogde trappen verheven dt snefde 

 wort, heefr, zijns bedunkens ,' den top **/#«» h 

 der Sineefche gclukzalighcit beklom- Tm"**' 

 men. Doch hier van wat breedcr te 

 handelen, dunkt my niet ongeraden 

 te zijn , dewijl het den lezer niet min 

 aangenaam dan wonder wil te vooren 

 komen. De bo ven-gemelde Konfmim, mztt fi «* 

 Prins der Sinefche Philofofcn,heefcalic ^,f * 

 de fchriftcn der oude Philofofen in vier 

 groote boeken by een in orde gebragt, 

 en hy zelf een vyfde met zijne eigen 

 handen gefchrevcn. In deze boeken 

 vindt men de Zede-kunde van wel te 

 leven , en de gront-regels om een ge- 

 meenen ftaat wel te beftieren 5 alsook 

 d'aaloude Exempels , Zeden , Offer- 

 handen en verfchcide gedichten van 

 oude Poëten. Behalve deze vyf groote 

 boeken , zijn noch van twee of drie 

 Filofophen , te weten Konfutius en 

 deffelfs Leerlingen, in een cenebant 

 verfcheide dicrgelijke andere gebon- 

 den, zonder orde, als ookfpreuken, 

 om de Zeden wel te gebruiken , zich 

 zelven , het huisgezin , en endclijk het 

 ganfche Rijk totdeuchten vroomheit 

 te brengen , by een vergadert. Dit 

 ganfche groote lefle boek, dewijl het 

 in vier klcene boeken is afgedcelt, wort 

 de Vier-hoeken genoemt. Deze negen 

 boeken zijn d'alleroudftc , die men in 

 de boekerijen van Sïna te vinden weet, 

 en waar uit byna al andere boeken ge- 

 fmeed zijn ; ook zijnze voor het meer- 

 deel met Sineefche Charakters ge- 

 fchrevcn 5 en zeker, men vind daarin 

 geboden en gront-regels van de Zede- 

 kunde, die den rijke geen kienen dienft 

 en voordeel doen. Weshalvcn is by d'al- uit ^"k* 

 leroudfte Koningen een wet ingevoert, "%?„ dt al s ^ 

 en die van tijt tot tijt beveftigt is, dat die*»'*»**** 

 by de Sinezen een gelettert man wil^'^" 7, 

 zijn, of daar voor gehouden worden, 

 uit deze boeken nootzakelijk de gront- 

 regels van zijn geleerthcitmoet fchep- 

 pen. Ook is het niet genoech, datze de 

 rechte zin van deze boeken verdaan ,- 

 c $ maar 





