Tartarifchen.Cham , of !\ei$er Van Sma. 



waarachtigh of valfch is 't gecn'cr ge- 

 zeidt wort , en of het quaat of goet is 

 dat'er gefchict; op dat alzoo 't geen 

 de natuurlijke reden leert dat waarach- 

 tigh is , en 't geen zy toont dat goet is , 

 mach omhclft en gehouden , en 't geen 

 zy oordeelt dat valfch en quaat is, 

 mach ganfchelijk misprezen en ver- 

 worpen worden. Maar op wat wijze 

 dit licht , dat den menfeh van natuur 

 is aangebooren, tuflehen de duifternis 

 dezes fterffelijken levens opgefpeurt, 

 ontdekt en bekent is geworden, leg- 

 , gen de Sinezen in het bovengemelde 

 boek, dat van de zeden handelt, zeer 

 bohdigh met deze woorden uit : Die 

 in *$ begin , % e ggen%e , het licht der na- 

 tuure bilden doorsnuffelen , hebben eerfi 

 een rijkj>f gerecht. Maar de geenen , die 

 een rijkjnet d'allerbejle Toetten en wille- 

 keuren vilden temmeren en \ regelen , heb- 

 ben bun huisgezin wel beftiert. De gee- 

 nen , die hun huisgezin recht hebben wil- 

 len bejlieren, hebben qich qelfs na de re- 

 gelen en geboden der reden aangeftelt ; 

 en die pochten geheel en al na de reden 

 te leven, hebben het binnenfie , namelijk^ 

 den (laat des herts en desgemoedts, met 

 groote vlijt en naerftigheit te recht ge- 

 Jliert. De geenen, die pochten uit den 

 herte alle finettelijkjteit te bannen , heb* 

 ben deffelfs begeerte en een qeltre drift, 

 Van f omhelzen entefebuwen, geordenti 

 in om dit te doen , hebben qy qicb be- 

 wlijtight d' oorsake en nature Van een 

 ïegelïjkjing te kennen. Welke dingen, 

 zeker , niet alleen geenzins te verwer- 

 pen zijn , maar eenen iegelijk wel dik- 

 wils voor te houden. 



Dat derhalvcn , uit deze algemeene 

 kenniflen en natuurlijke voorwcetin- 

 gen, de voorftcllcn en flot-redenendes 

 werkenden of oeffenigen verftants ge- 

 maakt worden, wort niet alleen in de 

 Sineefchc , maar ook in onze Filofo- 

 phic vaft geftelt. Want dat het natuur- 

 lijke licht zoodanigh moet ontftecken 

 en bebouwt worden, dat het noit van 

 dewet der natuure , en Van de geboden, 

 die den menfche Van natuur qijn aange- 

 booren, afdwaalt, beveiligt Confutius 

 in zijn bovengemeld kort-begrijp. En 



de%e natuurlijke gebooden zijn anders ' thagoras, hebben deze volmaaktheit 

 niet, dan delaften en bevelen van dat zoo hoog verheven , datze de zelve 



73 

 d'allerheilighftc Godthcitin de herten 

 van alle menfehen ingeplant , gefchre- 

 ven en ingeftort heefr. Want hier in 

 bevinden w y dat de natuur zeer voor- 

 zichtigh is gewceft, datze ons van 

 alles overvloedig verfchaft heeft, waar 

 ineê wy , om rechtvaerdigh en eerlijk 

 te leven , kunnen begaaft worden- 

 Tot dus verre hebbenwe de cerfte 

 bcginzclen en oorfprong der volmaakt- 

 heit, uit het kort-begrijp van den Si- 

 neefchen Confutius , ter loop aange- 

 roert. Nu ftaan ons voortaan de mid- 

 delen , die ons tot die volmaaktheit 

 zeer na brengen, te bezichtigen. Deze 

 middelen ftaan alleen onder den naam 

 van Filofophie begrepen,/^**»- door wy 

 Weten ('t zijn des bovengemelden Con- 

 futius woorden) wat dat men doen, 

 en Wat dat menfehuwen moet. Hier door 

 ftttren Wy onqe raad/lagen te recht , en 

 Volbrengen onqe wil\ quilts- wy niets 

 gevoelen , nochte willen , dan dat met 

 de reden over een komt. Van twee din- 

 gen wort hier voornamelijk gewach 

 gemaakt, waar van 't een op het ver- 

 Jtant* en 't ander op de wil (laat j het 

 eerfte hoort tot de beschouwelijke , en 

 't tweede tot de oeff enige Fi lof opbie^ die 

 beide tot de volmaacktheit , volgens 

 het gevoelen der Sinezen , zeer nodigh 

 zijn. En zeer wel komen deze middelen 

 met de Platonifche middelen , waar 

 door mentotdevolmaaktheitgeraakr, 

 overeen. Want Plato ( eveneens als 

 de Sineefchc Confutius) dreef dat men 

 tot de volmaaktheit door twee dingen 

 kon geraken; te weten, door de kennis 

 van het allervolmaakftc wezen, welke 

 kennis hy de ware wijshcit noemde, 

 wanneer dit wezen in alle zijn deelen 

 en wezens gevat en verftaan wort $ en 

 ten tweeden door de gelijkmatigheid 

 die hy de ware deught noemde. Even- 

 wel verfchilt Plato hier in van Confu* 

 tius, dewijl Confutius ftaande houdt, 

 dat door deze middelen de ganfche 

 mcnichelijke volmaaktheit, maar Pla- 

 to dreef dat door de zelfftc middelen 

 ook de Goddelijke volmaaktheit kon 

 verkregen worden. Zommigcn, vol- 

 gende daar in de voetftappen van Py- 



recht, dat vanden begianc des werelts 



een gelijkenis of gelijkmaaking van 

 L Godt 



