74 



Gezandtschap aau den Groeten 



Byzorrdrt 

 verklaring 

 der Sineefche 

 filofofie, 



Godt zelfs genoemt hebben. Endelijk 

 fchieren'cr noch overigh de by komen- 

 de voordeclen y cn andre ontelbare nut- 

 tigheden, die in het opgemelte kort- 

 begrijp met deze woorden uitgedrukt 

 worden : Vaarnacntfiaat hier uit de 

 Volmaaktbeït van lichaam en finnen, 

 en 'm alU uittcrlijk* werkingen een ge- 

 voeglijke gefUltenii uit de deucht-, die 

 noit ontflaan^ou, indiende niet uit bet 

 gemoedt e f uit de reden , eveneens als 

 uit een Vruchtbare moeder , voortquam. 

 Maar dat men niet alleen zijn eigen, 

 maar ook de volmaaktheit van andre 

 moet zoeken te weeg re brengen , lce- 

 ren niet alleen degroote Sineefche (ge- 

 lijk uit het bovengemelde kort-begrijp 

 gebleken is ;) maar ook de Europifche 

 Hlofofen. Zeer gevoeglijk en diepzin- 

 nigh drukt een zekre Michaël Pfellus, 

 in zijne Filofofifche bepalingen, dit met 

 deze woorden uit: Met drie kantteke- 

 nen Wort de Goddelijke Majejïeit by de 

 Toeten gemerkt : te weten, met de goe- 

 dertierentheit , Wetenfchap en macht j 

 al^p munt ool^ een uitfleekende Filofoof 

 met de^e drie kentekenen* uit. T-a goeder* 

 üer ent heit munt hy uit, dewijl, ge lijfde 

 Goddelijkkeit eenen iegelijk^ Verzorgt , 

 al^oo draagt ooj^ een volmaakt Filofoof 

 %org Voor d* onvolmaakte pielen , met de 

 qelve door de kennis tot Volmaaktheit 

 te brengen ; maar in wetenfebaf munt 

 een Filofoof uit ', dewijl-, gelij\ Godt alles 

 Weet , ah^o poogt ook^ een volmaakte Fi- 

 lofoof d 'oorzaken aller dingen te Tieten- 

 En in macht munt by uit , dewijl, ge- 

 lijk^ Gods alles kan Wat by wil, al^oo 

 kan ookjen Volmaakte Filofoof alles Wat 

 hy wil. En gelijk het gevoelen van 

 Pfellus , met dat van Confutius geheel 

 en al over cen komt ; alzoo worden 

 die geenen van hen beide voorname- 

 lijk gemerkt, die te dien einde geen- 

 zins Filofoferen, datze andere tot vol- 

 maaktheit brengen, maar alleen te dien 

 inzichte, omtotgiori, ecre, aanzien 

 en gezach te geraken. En dus verre 

 zy gefprooken van het kort-begrijp 

 van Confutius. 



Na deze algemene uitlegging of ver- 

 klaring der Sineefche Filofofie, zul- 

 lenwc van een byzondre fpreeken , te 

 weten van de deelen der algemecne 

 Filofofie. Want zeer gevoeglijk (wat 



ook d'andre Filofofen daar tegen mo- 

 gen inbrengen,) kan de Filofofie in een 

 Natuur- en Zede-kunde verdeilt wor- 

 den. Welke verdeling niet alleen met 

 de Sineefche Filofofic over een komt , 

 maar wort in her opgemelte kort-be- 

 grijp van Confutms zeer treffelijk uit- 

 gedrukt. Wcshalven zullen wy ook de j ie ,„ At 

 ganfche Sineefche Filofofic in de Na- ***«*r~ « 

 tuur- en Zede-kunde verdeilen > waarf^""^ 

 van deerfte aller dingen oorfprong, 

 beginzelen , hooft-ftotten , en watdes 

 meer zy, vertoont- maar 'de Zdden- 

 kunde, (daar af wy hier wcinigh of niet 

 zullen fpreken,) verklaart en fchrijft te 

 voorend'ampten van wel en deuchde- 

 lijkteleven. 



En gelijk byna de gevoelens van alle Eerft ht- 

 de Filofofen , nopende den oorfprong^^" * r 

 en de beginzelemder natuurlijke din- "*'*' 

 gen, verfchillen, alzo leggen deSine- 

 zen hier in met elkandre ook wondcr- 

 hjker wijze over hoop. Hoe groot het 

 gefchil der oude Filofofen in deze zaak 

 is gewceft, zal ik met weinigh woor- 

 den hier ten toon ftellen. Pythagoras 

 ftelde voor d'eerfte beginzelen; waar 

 uit alle andre Elementen en dingen 

 zouden ontdaan zijn, getallen } Kalli- 

 ftratus hoedanigheden; Alkmcon te- 

 genftrijdigheden; Anaxmanderccn ze- 

 kre onmeetelijkheit; Anaxagoras evcn- 

 gelijkheden der deelen 5 Epiktirus 

 eiertjes; Diodorus deel-loosheden 5 As» 

 klcpias gezwellen 5 Demokritus zint 

 ne- beelden ; Tales water; Parmeni- 

 des aarde; Ariftoteles een vijfde Ele- 

 ment of hooftftof, dat hy het naam- 

 looze noemde. Maar de voornaamfte 

 van deze gevoelens , indien niet alle, 

 houden ook de Sineefche in hunne 

 boeken en fchoolen ftaande. 



En dat d'aaloude Sinezen een zeker 

 beginzel van alle dingen geftelt heb- 

 ben , verhaalt de Jefuit Martijn in zijn 

 Sineefche Hiftori ; maar in het zelve 

 uit te leggen , verfchillenze zoo verre 

 van elkandre, dat byna ieder Europi : 

 fchezekt , haar navolgers onder de Si- 

 nezen heeft. Want men vind ook in si- 

 na Geleerden, die drijven dat de werclt 

 van alle ceuwigheit geftaan heeft. An- 

 dere, die ftellen dat alles romp-flomp 

 en by geval onftaan zy , drijven met 

 Demokritus en de Epikuriftcn dat dit 



grootc 



