Tartarifcben Cbam , 



grootc gcvacrte van den ganfchen Al, 

 zonder verftant of gemoedt, te zamen 

 is gerolt. Ook zijn 'er , volgende daar 

 in wel de gezondfte Filofone der Sine- 

 zen, die willen, dat een zekre verwarde 

 klomp of Chaos , het beginzel aller 

 dingen is geweeft, waar uit het gee- 

 ftelijk opperde dat gene voortgebracht 

 heeft, dat uit ftofFe beftaat. Eveneens 

 als de Stoifche Fiiofofen , die geloof- 

 den dat God, eveneens als een eeuwigh 

 vuur , uit een rouwe ftoffe den kloot 

 des aartrijks en waters , de lucht en 

 't gefternte, en alzo den ganfchen we- 

 relt, gemaakt heeft. 



En hier in komenzc met de Plato- 

 nifche Pilofofen overeen , die den op- 

 perden Godt voor den Bouw-meefter 

 van den ganfchen Al erkenden. Maar 

 van den eerften Autheur of maker der 

 dingen , wort by de Sinezcn ganfeh 

 geen gewach gemaakt. In een zeker 

 oud gedenk - teeken , dat, zoo men 

 meent, van eenzekren Doctor, die een 

 half Chriften en een half Sinees was,gc- 

 maakt, en in Sina gevonden is , en van 

 den Jefuit Kircheer , in een zeker 

 boek is uitgegeven , vind men evenwel 

 iets daar van aangeteekent : want in 

 het zelve wort gezeidt , dat de geene, 

 die altijt waarachtigh , geruft, begin- 

 neloos , en van groot verftant is ge- 

 weeft, met zijn uifteekende macht de 

 dingen heeft gefchapen , door zijne 

 oneindelijke Majefteit en heiligheit de 

 Heiligen gemaakt , den verwarden 

 klomp bewoogen, twee ktffen , of ver- 

 werde klompen gewrocht , de duifter- 

 niflen verandert, Hemel en Aarde ge- 

 dicht, en teweeg gebracht, dat de Zon 

 en Maan door hare bewegingen de 

 nacht en dach maakten , en endclijk 

 dat deze alle dingen gefticht heeft. 



Maar de Sinezen, die eenen zekren 

 verwarden klomp of Chaos voor het 

 beginzel aller dingen ftellen , deilcn 

 dien in twee hoedanigheden : te we- 

 ten , in Yn , dat zy verborgen en on- 

 Volmaakt ^ cninT4»g,datzy openbaar 

 en volmaakt noemen. Methctvvoort 

 IQs worden deze beginzclen in het 

 bovengemelde gedenk-teeken uitge- 

 drukt. Uit deze , door de zelve met 

 clkandrc te vcrmenighvuldigen , zeg- 

 genze, dat vier beelden oftcekencn, 



ofl^ei^er Van Sina* 75 



en weder door de twee eerfte deze vier 

 te vermcnighvuldigen, dat acht for- 

 men, en endclijk deze acht door elkan- 

 dre te vermcnighvuldigen, dat vier en 

 tzeftigh Symbolen voortkomen. Hier 

 uit blijkt dat dit werk niet zo zeer op 

 de waarheit van de zaak zelfs gegrond 

 is , als dat het zelve uit de reken- kunft 

 gehaalt , en door toedoen van de ver- 

 menighvuldiging beveftight is. Uit die 

 twee beginzelen, derhalven, door twee 

 vermenighvuldight , komen vier for- 

 men; en deze wederom door Yn en 

 Yang vermenighvuldight, komen ach t 

 formen; endelijk is uit deze acht, na 

 't gevoelen der Sinezen , een aange- 

 name verfcheidentheidt aller dingen 

 ontftaan. Maar wat de Sinezen nu door 

 een iegelijk van deze dingen verftam , 

 datftaat ons nu te verklaren. De Jefuit 

 Martijn,in zijne Sineefche Hiftorien , 

 vertrout dat de Sinezen door deze for- 

 men de vier hooftftofrenofelemcntcn, 

 en de hooft-hoedanigheden verftaan. 

 Maar of dit evenwel met d'andcrc ge- 

 voelens der Pilofofen over-een-komr, 

 dat heeft grootelijks zijn bedenken» 

 Marti jn bekent zelfs , dat zy niet alleen 

 vijfelementen ftellen , maar hy fchtijft 

 ook datze, zonder de hooft-hoeda- 

 nigheden eens te kennen, de tweede 

 hoedanigheden, als dikte , dunte, 

 zwaarte, &c. en de verfcheidentheden 

 der fmaken, uit de t'zamenvoeging 

 der elementen halen. Ja dat meer is , 

 d'aarde, 't vuur en water, vind men 

 in de rang dezer formen. Maar wat de 

 Sinezen in der daat, door dit vier- ge- 

 tal der beelden of teekenen verftaan, 

 zalmnTchien blijken , indien men let, 

 dat de zelve elk bcginzcL, zoo wel het 

 openbare als het verborgen , in een 

 volmaakt en onvolmaakt gedeilt heb- 

 ben : invoegen by hen hetopenbaar of 

 't volmaakte of 't onvolmaakte is j zo 

 ook't vcrborgen,dat of 't volmaakte of 

 't onvolmaakte is. Doch hier tegen 

 kon iemant op-werpen, dat het open- 

 bare , als volmaakt , zottclijk in 't on- 

 volmaakt en volmaakt ; en het ver- 

 borgene, als onvolmaakt , in 't vol- 

 maakte en onvolmaakte verdeilt wort j 

 j 't welk nochtans verfchoonbaar is , in* 

 1 dien in deze verdeiling de volmaakt- 

 I heit enonvolmaaktheitnictenkclijk, 

 1 -> maar 



