Tartarijcben Qbam y of l\ei$er Van Sina. 



. 



11 



btjlaar. 



fcberpte ; d' aarde , die %aat ontfangt en 

 "vruchten Voort-brengt , Veroorzaakt 

 qoete. 



, n -*aar in Maar om in 't kort te weten , wat de 

 \~ n r> b !l? int Sinezen door den naam van een ele- 

 ment verftaan , als ook op wat wijze 

 zy de bovengemelde hoedanigheden 

 daar uit halen , zo heeft men te letten , 

 dat de beduiding van 't woordt Ele- 

 ment op tweederlei wijze kan verftaan 

 worden : want de zelve worden of als 

 de beginzelen der vermengde licha- 

 men,ofals deelen des werelts betracht. 

 En dewijl de Sinezen het woort Ele- 

 ment in den eerften zin geheel en al niet 

 in acht nemen 5 zoo hebbenze ook van 

 de vermenging der Elementen , noch- 

 te vande daar uit ontftaande Hooft-hoe- 

 danigheden iets gefchreven. Vermits 

 nu by de Sinezen het woort Element 

 in denlaaften zin altijts verftaan is, zo 

 hebbende , na datze de werclt in vijf 

 deelen gedeelt hadden, ook een ge- 

 tal van vijf Elementen voor den dach 

 gebracht , of, om met drie woorden 

 de mening der Sinezen klaarlijk uit te 

 leggen , zy verftaan door het woort 

 Element wel d'eerfte lichamen , maar 

 niet de beginzelen der eerfte lichamen. 

 Wijders, deze Hooft-hoedanigheden , 

 die zijn niet gehaalt uit een verfcheide 

 t'zamenvoeging,maaruitd'eigenfchap 

 van een ieder Element, enneffensde 

 vijf verfchcidentheden der fmaakc ge- 

 ftelt. En veel bequamer, miflehien, 

 zouden het hout en 't metaal plaats 

 onder de vier en tzeftigh Symbolen 

 (indienze zodanigh waren) gekregen 

 hebben. 



En indien men recht uit zal zeggen, 

 zoo als de zaak in der daat is , ik zou 

 zeggen , dat de Sinezen door dit vijf 

 getal der Elementen geenzins verftaan, 

 dat wy met ons vier getal te kennen 

 geven. Ook word ik in dit mijn ge- 

 voelen des te meerbeveftight, dewijl 

 het vuur, d'aarde, en 't water onder 

 d'acht formen gevonden worden, die 

 niet voor d eerfte, maar, gelijk te vo- 

 ren ook-alreê gezegt is , voor wezens, 

 die uit de beelden gehaalt zijn, gehou- 

 den worden. Daar en boven als de Si- 

 nezen de menigerlei invlocjing der hc- 

 melfche lichamen in deze aardfehc 

 lichamen bemerkten ,- zoo paftenze de 



zelffte Elementen ook op de dvvaal- 

 fterr en of planeten, te weten, d'aarde 

 op Satumus , het hout op ]uf>iter 9 het 

 vuur op Mars,hct water op S/lerkuur^ 

 het metaal op Ventts. Evenwel wor- 

 den de namen dezer dvvaal-fterrcn on- 

 der de Sinezen niet gebruikt , dewijl 

 deze fterren tot noch op dezen tegen- 

 vvoordigendach met de zelve namen 

 verklaart of beduidt worden, daar 

 mee d'elementen beteekent worden ; 

 wantzy noemen Saturnus de fterre dei- 

 aarde, ]uj>iter de fterre des houts, Mars 

 de fterre des vuurs , Venus de fterre 

 des metaals , Merkuur de fterre des 

 waters 5 alle welke dingen fterk be- 

 krachtigen , dat de Sinezen met den 

 naam van Element geheel iets anders 

 verftaan. Maar dcjefuit Mathijs Riccius 

 heeft, evenwel, door geheel Sina delee- 

 re onzer vier Elementen, (hoe diep en 

 lang dit gevoelen vande vijf Elementen 

 inde herten der Sinezen ge wortelt was) 

 in een byzondcr boek,datinde Sinefchc 

 tale gedrukt , en van de Sinezen niet 

 alleen zeer bcgeerigh aangenomen, 

 maar ook dikwils herdrukt wierdt, 

 beveftight en ftaande gehouden. Eeni- v t sim Ktn 

 ge Sinezen kreegen zoo groot een be- hthbtn vttl < 

 hagen in dit bock, datze aan Riccius^|^ 

 verzochten , om in 't byzonder daar mg*Utn, 

 onderwezen te worden, en ftonden in 

 't leeren over d' Europifche Filofofic 

 tot ftommens toe verwondert. Toen 

 hoordenzc eerft dat d' Aarde ront was 5 

 daarze van te vooren voor vaft geloof- 

 den dat de Hemel ront en d' Aarde vier- 

 kant was. Zy wiften van te vooren 

 niet dat alle zware dingen na deflelfs 

 middelpunt neigden en helden. Noit 

 haddenze gehoortdat de Zon hetgan- 

 fche gevaerte des aartrijks zo menigh- 

 maal in grootte overtrof. Zy verfton- 

 den ook niet , ja hadden noit daar aan 

 gedacht , dat de Hemel uit een vaftc 

 ftoffe beftont, en luiden onder ons met 

 de voeten tegen ons aan woonen. Zy 

 konden het zich geenzins inbeelden , 

 dat de ftaert-fterren branden , en al 

 brandende verteert wierden , dewijl ±y 

 dezelve onder het getal der fterren re- 

 kenen. Het docht hen buiten alle waar- 

 fchijnlijkheit te zijn, dat de verduifte- 

 ring der Mane hier uit ontftont, dat 

 het aartrijk tuflehen de Zon en Maan 

 ( 3 quam. 





