Lange 

 Ptptr. 



Tartarijcben Qbam , 



2ittcn niet alleen in 't midden aan de 

 takken, maar ook boven aan denden. 



De Bezien of Peper-korens zijn in 

 't begin groen , maar zwart van kleur 

 alfle rijp geworden zijn, 't welk daar 

 te lande voornamelijk in dé Zomer- 

 maanden gefchiet, als 't hier Winter- 

 en Loumaant is. De rijpe Bezien wor- 

 den terftont afgeplukt en in de Zon 

 gedroogt , waar door de zwarte fchil 

 vol rimpelen komt. Als deze zwarte 

 fchil by tijts en voor het drogen in de 

 Zon afgefchilt wort, zo komt hier een 

 ander zoort van Peper af , die witte 

 Peper genoemt wort ; die fcherper , 

 duurder en ook aangenamer vanfmaak 

 is , als de zwarte Peper , en van de 

 Grooten in Indien in plaats van zout 

 veeltij ts op de tafel gebruikt wort. De- 

 ze affchilling van deze buitenftc zwarte 

 fchors,gefchiet als de Peper over-rijp is, 

 en in zce-water te weeken heeft gele- 

 gen. Want door dit weeken zwelt de 

 buitenfte fchil, en berft , zulks dan met 

 kleene moeite de witte Pepcr-koorrt, 

 die van binnen zit , uitgenomen , en 

 weder gelijk te voren in de Zon ge- 

 droogt wort. En indien de gemakke- 

 lijke Indianen dezen arbeid zich zo 

 zeer niet ontzagen, men zou , ten aan- 

 zien van de zwarte Peper, een grooter 

 overvloet van witte Peper hebben. 

 Wijders, d'onkundigheit dezer fchil- 

 ling en toebereiding veroorzaakt dat 

 zommigen ook nu noch voor vaft ge- 

 loven , dat de witte Peper , ( die alleen 

 maar in rypheit, en om datzevan de 

 zwarte rimpelige fchil berooft is , van 

 de zwarte Peper verfchilt) en de zwar- 

 te twee byzondre en verfcheide zoor- 

 ten van Peper zijn. En niet alleen heb- 

 ben de Bezien , die eigentlijk Peper 

 genoemt worden, maar ook de bladen 

 en het ganfche gewas een vurige fcher- 

 pigheit by zich. Want de bladen , tak- 

 ken en wortel, indienze gekauwt wor- 

 den, branden inde keel en op de tong, 

 en verwekken het fpeekzel, niet an- 

 ders als de wortels van Koftus en Tere- 

 thram. 



Behalven deze ronde Peper, valt 'er 

 in Indien een zoort van lange Peper, 

 die d'Indianen Timpiltm noemen. Deze 

 wort over de fpijze niet gebruikt, maar 

 zeer veel onder de genees-middelenge- 



of Kji^er VaH Siha, 139 



mengt , voornamelijk in de Teriakel 

 en andere tegen-giftige genees-midde- 

 len , 't welk ook niet zonder grote re- 

 den gefchiet, dewijlze zeer eedelc en 

 grote krachten by zich heeft j waar 

 door de zelve ook veel duurder koop 

 is. Deze Peper valt in groten overvloet 

 in "Bengale , en wort ook van daar na 

 Eürope overgevoert. In gcltalte , uit- 

 gezeid de vrucht , komt dit gewas met 

 de lange Peper over-een , dan alleen 

 kruipt het langs d'aarde , of flingcrt 

 zich maaromlaege palen; De bladen 

 vallen eenighzins tengerder, en don- 

 kerder groen , en zitten aan lange ftee- 

 len 5 voorts is het onderfcheit tiuTchcn 

 beide dezegewaflen zeerkleen,en byna 

 niet kenbaar. De vruchten , die in ge- 

 ftalte met de bloeizels van de Haze- 

 note-bomen over-cen-komen , en uit 

 vele graintjes of bezien beftaan, fchie- 

 ten uit ieder ütje , tegen over 't litje 

 daar de bladen aan zittett , en hangen 

 aan redelijke lange fteelen. In 't begin 

 zijn de vruchten groen, maar in 't dro- 

 gen wordenzc asverwigh, en hebben 

 niet alle een en de zelve lengte 5 boe- 

 wel de Peper-korens in geftaite niet 

 verfchillen , en alle op een zelve wijze 

 neffens malkandre zitten. De Hengels 

 van deze Peper-rift, daar aan de ge-» 

 melde graintjes zitten , hebben zomtijtS 

 van binnen veel vochts by zich, 't welk 

 ook de Bezien wurmfteekigh maakt y 

 indien deze vocht komt te verdwi jncü. 

 Deze lange vruchten worden afgeplukt 

 en gedroogt , eer datzë rijp worden ; 

 en hoewelze, ahTe cerft gedroogt zijn, 

 zo heet op de tong niet vallen, zo 

 wordenze evenwel daar na alzo heet 

 van fmaak als de ronde Peper, fchoon 

 datze maar effen op de tong geproeft 

 worden. 



d'Indianen doen deze lange Peper 

 in beftrijkingen of zalf, die zy tegen 

 de pijn der gewrichten , die uit koude 

 ontftaat , gebruiken. Zy gebruiken de 

 zelve ook met groot voordeel tegen 

 't vergift , duizeling en zinkingen des 

 hoofts, en fter in d'oogen. Het graauw 

 in Indien gebruikt het water , daar in 

 een goet deel Pepers te weeken heeft 

 gelegen, tegen een langhdurige ver* 

 zwakking der mage. 



Hoewel de Sinezen een affchfik 

 ƒ 2 neb- 



Btttlt. 



