Waar van 

 3 foorten. 



Deifl' 

 foort , is 

 verbeeldt 

 op de plaat 

 XLI. by 



letter D. 

 »j het on- 

 der-^ en 

 lettere. 

 het boven~ 

 eind. 



Haar 

 langte en 

 dikte. 



Worden tot 

 fpys ge- . 

 brutkt. 



Worden 

 •telden ge- 

 vonden. 



Waarom 

 dezelve 

 «iet recht 

 zy». 



Worden 

 gebruikt 

 tegen f e- 

 nyn. 



loof der 

 Landaard 

 van deze 

 Hoornen. 



Nader 

 hefchry- 

 ving van 

 deze Hoer- 

 nên. 



« 4 D' AMBOINSCHE 



van fchaal 5 dewyl het Dier aldaar zyn aangroeijen heeft j zoo dat de pyp hoe langer 

 hoe wyder word } hier van heb ik drie foorten gevonden. 



I. Solen arenarius , Zandpyp , Maleitfch Cappang bezaar 3 in de UliafTers Hatu. 

 A'atu , Neerd. Koedarm ; by zommige Tritonshoorn of Zeetrompet > doch verkeerde- 

 lyk 3 genaamt : Deze gelyken zeer wel groote Koedarmen aan 't ach terfte eind? 't welk 

 wy de wortels noemen , zyn een vinger dik in den diameter , doch de fchaal is aldaar 

 op'tdikfte, en binnen met een fcheidsmuur , in tweën* of drièn gedeelt , die niet bo- 

 ven een vinger lang ingaat» doch aan zommigen met een kalkachtige fubjïantie meeft 

 toegegroeit is : Aan 't voorfte eind zyn ze 2 en 3 vingers breed in den diameter , in 't 

 gemeen 2 en 3 voeten lang 3 weinige recht , maar de meefte krom en bochtig > de fchaal 

 is ruim een ftroohalm , zomtyds ook een fchaft dik , van buiten wit 3 en overdwars met 

 kringen getekent, ook hier en daar met fcheuren , die niet doorgaan 3 zoo als het Beeft 

 zyn aangroeijing genomen heeft j omtrent den mond zyn ze altyd op 't witfte en zui* 

 verfte 3 maar by den ftaert of wortel zyn ze vuil , zwartachtig en begroeit ; binnen legt 

 een flymerig Dier 3 't welk door 't kooken wat hard word, en bequaam om te eeten, 

 van fmaak als de befte Moffelen j voor in den mond heeft het 2 beentjes als een My- 

 ter tegen malkander fluitende > niet aan den fchaal 3 maar aan 't vleefch vaft , 't welk 

 zyne tanden zyn , waar mede het zich den wech bereid om zyn fchaal voort te zetten : 

 Dit groot flach Cappang vind men op weinige plaatzens als op Keram in den bocht van 

 Amahetf 3 en in den bocht van Kaijeli* op Boer o 3 alwaar het omtrent de wortelen van 

 de Mangt mangi-boomen groeit 3 in een grond die van kleine fteenen 5 en zand ge- 

 maakt is ; derhalven het in 't groeijen zich krommen en formeeren moet 3 zoo als de 

 fteenen en wortelen toelaaten > die het in 't groeijen ontmoeten, Herbal ven men zoo 

 weinige rechte vind : Onze Amboineeren ^«w» kcJ^Jaags weinig werk daar van, 

 ja zouden ze niet eens opzoeken 3 zoo wy 'er zomtyds niet eenige begeerden om tot 

 Rariteiten te bewaaren ,• doch zy weeteh te zeggen , dat ze eerty ds van de Maleijers en 

 Vreemdelingen zeer wierden gezocht 3 toen zy «och in deze geweften mogten komen om 

 te handelen 3 niet alleen om het Dier te eeten 3 't welk zy zeer preezen 5 om de mannelyke 

 krachten te verfterken3 maar ook om de fchaal ofpype met zich te voeren 3 dien zy tot 

 eenige geneesmiddelen gebruikten $ doch hebben zulks aan d' Amboineezen niet willen 

 openbaaren: Ten tyde van Oorlogen, als wy zomtyds der vyan den vaartuigen verover- 

 den 3 hebben wy gevonden onder hunnen huisraad 5 dat ze ftukken van deze pypen 

 onder ander koraal en zeegewafïèn bewaarden 3 waar van ons namaals d' Inwoonders 

 van de Xulafche Eilanden 3 die daar van fchynen de befte keniffe te hebben 3 deze ope- 

 ning deden : Dat deze fchaal onder andere gewaflën uit de zee 3 te weeten 3 drie of 

 vierderlei flach Calbahaar 3 en de navolgende denticuli Elephantis een beweert Tege- 

 gift zyn tegens alderhande ingenomen fenyn 3 om defïèlfs krachten te dooden , en dan 

 door andere braakmiddelen uit het lyfte jaagen } daarenboven tegens zekere betovering 

 of fchelmftukken, die zy malkander zeer ligt aandoen, om iemant de mannelyke krach- 

 ten te beneemen> weshalven zy deze dingen altyd by zich klaar hebben, als zy van huis 

 reizen 3 de fchaal in ftukken gebrokens bevind men dat ze uit verfcheiden korften over 

 malkander leggende gemaakt is, die glad zyn en blmken als de fchilfferen van Bez'óar , 

 hoewel de buitenfte ganfeh rimpelig 3 ruig en zonder glans is : In 't wryven geeft ze 

 een moerafachtige reuk van zich , fchier als de Mangi mangi3 daar ze by groeijen. 



By nader onderzoek bevind men 3 dat deze Solenes aldus groeijen : Het breedfte 

 en dunfte deel ftaat onder, en is gefloten met een dunne fchaal, die zeer ligt breekt, 

 waar uit men befluit > dat ze neerwaarts groeijen : Het dikfte en fmalfte deel ftaat bo- 

 ven , alwaar het door een fcheiding in tween gedeelt is : Uit ieder opening gaat een 

 lange pyp opwaar.ts 3 wel twee fpannen lang , dewelke een weinig boven den grond 

 uitfteeken , en zy konnen ze uit en inhaalen naar believen : Uit ieder pyp hangt een 

 klein ftukje vleefch , waaf door het Dier Zyn voedzel zuigt 3 doch als men daar by 

 komt , trekt het in , en fpuuwt het water wel een vadem hoog uit : Deze pypen zyn zeer 



dun 



