*34 



D' AMBOINSCHE 



XXIX. HOOFTDEEL. 



Chama montanafwe Noachirta, Vader-Noachs fchulpen. 



DeStecn-^m- -y An de groote Biagaru of Chama decumana vind men woefte ftukken en brok- 

 je», \ / ken 9 niet a iieen in 't Amboinfche gebergte , maar ook in de omliggende Ei- 

 y landen , en in de Molukkos , van dewelke veel woordentwift gemaakt word 



vonden 

 worden, 

 door den 

 Schryvcr 



hoe zy daar komen; weshalven ik goed vind dezelve wat uitvoerlyk te be- 

 fchryven: I. Haare gedaanten : II. De plaats , daar men ze vind : III. De valfche redenen, 

 ZetiVel noe ze daar komen: IV. De waare of waarfchynlykfte. * 

 l^gt I. Aangaande haar gedaante, zoo kan men daar aan bemerken, dat zy eertyds 

 £ rp Z " iet s verfchilden van die men noch dagelykfch uit den zee haalt , doch nu zyn ze door 

 bZïg™ langheid van tyd zoodaanig begroeit, dat men ze voor heele klippen aanziet : maar, 

 *"** zoo men daar wat nauw op let, kan men ligt bekennen aan het beloop van de ruggen 



E» 't f baaren, dat het fchulpen zyn: Weinige daar van zyn noch ten naaften by geheel, 

 'feffbehalven dat de kanten meeft afgebroken zyn, aan zommige ook heele ftukken uit: 

 f en zyn An dere zyn in de midden doorgebroken, zoo dat men de ftukken niet 't zaamen kan 

 gC ZL vinden, zommige leggen op d' aarde bloot, of flegts met een weinig aarde of ruigte 

 he ukke aa e bedekt, want diep daar onder vind men ze niet; zommige zyn aan de klippen valt 

 i'LdZfe'n gegroeiti zommige fteeken ook een ftuk weegs geheel daar in : Zy leggen op verfchei- 

 ^it den manieren fchiüns, recht plat, overeind en door malkander , als of ze gefaait waa- 

 JH* ren: Alle zyn ze van buiten ruig, mofchachtig, en aan de zyde, die bloot legt , met 

 een fcherpe keiacht-i 8 e S^jtantie begroeit, jageheele ftukken van fcherpe keifteenen , 

 die men Spelde^werk noemt, zitten daar zoo vaft aan, dat men ze qualyk afflaan kan ; 



Zyn in- van binnen zyn ze fchoonwit , mafïief en dicht , als eenig wit marmer zyn mag 3 doch 

 J3^K daar aan kan men duidelyk de verlcheidene laagen bekennen," gelyk andere zeefchui- 

 Tdonwit. pen hebben, en al vind men ftukken, die half doorfchynend zyn, zullen evenwel 



Zyvuu- zoo veel niet vuuren by nacht, als gemeene keifteenen doen , hoewel ze tegens mal- 



ren niet 



, kci kander geflagen noch eenige vonken geeven, en merkelyk een keiachtigen reuk heb- 

 fiLrn"' ben, tot een bewys, dat ze de fteenachtige natuur al vry veel aangenomen hebben: 



Worden als men daar op Haat, zoo klinken ze als porfellein. Men vind 'er daar 4 of 6 man 

 grort en aall een halve genoeg te draagen hebben ; andere zyn kleinder , en niet boven een voet 

 v"n£" lang, en daar na veele ftukken in de grootte van een kop. 



rweede II. Men vind ze meeft op alle Eilanden van 't Amboinfche Gebied, alsmede, 

 reden\van Zoo fa ver ft a y m d e Molukkos , en mifTchien op andere plaatzen meer -, De meefte en 

 $*, grootfte heb ik gevonden op het Hietoëfche gebergte , dicht achter Hitoelamma , daar 

 Z7p e e- eertyds de Negorii Tomoe gelegen heeft, waarvan men noch veele oude muuren van 

 -vondenx opgezette fteenen vind. De plaats aldaar is ganfeh klippig, en zoofcherp, dat men 

 W ° rden ' qualyk 'een voet zetten kanj welk flach van klippen men Speldewerk noemt : Ik heb 



Doch nooit het geluk gehad , dat ik de twee deelen van deze fchulpen op malkander ge- 

 geen 2 op vonden heb , maar zy- leggen verftrooit 5 zommige ook , als gezegt is , aan de klip- 

 ZlarLeji pen vaft 3 zommige ook recht in den weg, daar men afdaalt, dewelke de voorby- 

 verftrooit gaan( j c yoor klippen aanzien, en zoo voorts doordat zelve geheele gebergte. Ik heb 



en aan ae t> * 1 1 ■ il A 



khppen ze ook gevonden op den ftrand van de zelfde kuft, in de klippen zoodaanig valt , dat 

 IroJ!' het onmogelyk was de fchulpen daar uit te krygen zonder de klippen te vermorzelen, 

 tot een bewys, dat dezelve klippen eertyds moeten week geweeft zyn, en de fchul- 

 Mecr pen zelfs waaren door 't zeewater blank gefchuurt. Op Leytimor by 't Riviertje Weynitoe 

 Pj**tu* , i e g t een heuvel omtrent een musquetfehoot van den ftrand af, denwelken het gemee- 

 zehege- ne vo lk al lang na myn naam genoemt heeft, om dat men aldaar, als mede m 't om- 

 «T/ï. leggende gebergte , veel zulke fchulpen vind, zoodaanig begroeit 3 fteekelig en zwart, 



dat 



