D' A M B O I N S C H E 

 IV. HOOFT D E EL. 



Suafïa ivat het <voor een Metaal z>y. 



lliUre^ 1 £^S ^ affa is een mengeling van verfcheide metalen , gelykhet Elelïrum antiquorum ^ 

 -ven. ^^k by alle Oofterfche Volkeren in groote achtinge 5 zelfs by de Portugeezen j en de 



' Inlanders draagen het liever tot ringen , dan gout. Het is tweederlei ; Nativum 

 en Artïficiale , doch verfchillen beide wat van 't geene de Europifche Autheu- 

 ren befchryven. Ik zal derhalven hier zetten , gelyk het in Indien gevonden en ge- 

 merkt word , immers in dit ons water-Indien. 

 TVde"* Ele&rum nativum of het natuurlyk Suaffa , 't welk men ook Tamhagga Suaffa noemt , 

 wordt. word alleenlyk gevonden op het Eiland Timor in defzelfs Ooftelyke Landfchap Ade* 

 Haar hoe- het is Y*™ aanzien niet anders dan een rood koper, behalven dat het digter en zwaar- 

 danigheid, ^er is dan het gemeene koper, met een weinig gout gemengt, 't welk men in 't door- 

 kappen gemeenlyk daarin blinken ziet, doch zoodanig dat het koper het meefte deel 

 uitmaakt, en derhalven voor een goutryk koper te houden is. Men vind het aldaar 

 maflief in groote en kleine klonteren, zomtyds zoo groot, dat 'er acht man aan een 

 ftuk op te beuren hebben, en ik heb uit den mond van Radja Salomon-» eertydsKo- 

 Hiervan ning van Ade zelv gehoort, dat voor-zyne wooninge een ftuk gelegen heeft, 't welk 

 gemeen hy voor een ftoel gebruikte , waar toe ioo man geweeft zyn om het op den Berg te 

 feTihet ^ raa g en > doch ' c zelve is hem door de Portugeezen in 't jaar 1 66 ƒ afgenomen , 

 gebruikt, en waar over de meefte oneenigheid gevolgt is, zoo dat hy eindelyk uit zyn Land 

 heeft moeten vlugten. De Berg, daar in het valr, legt ruim i myl van ftrand naar 

 't Zuiden van Ade* zeer kennelyk aan zyne gedaante, en word byd'onze deKoper- 

 Vreemd berg genaamt. d' Inlanders vernaaien, dat op dezen berg twee groote witte buffels 

 SriXa- nins g enou den hebben > zeer wild van aard, dewelke fteenen aaten, en 'tvoornoem- 

 ders d«ar de gourryke koper door den afgang weder uitworpen , waar van d' eene noch zoude 

 in 't leven zyn. Zy hielden het ganfeh ongeoorloft dien berg aan te taften , maar lie- 

 ten zich vergenoegen met de klontertjes, die de rivier uit dien berg ontfpringende 

 afdreef 5 ja zy zouden liever oorlogen als dien berg aan te taften om mynen daar in te 

 En waar graaven. Zy hielden dit metaal wel in waarde, doch men heeft niet vernemen konnen * 

 e/rt/dsgè- dat ze eertyds iets anders daar van maakten , dan vifch hoeken , tot dat ze door de Mak- 

 brmhen. kafferen en Portugeezen wyzer gemaakt wierden. 



h een In der daad is dit metaal voor geen Eleëtrum , maar goutryk koper te houden 5 



goutry o- dewyl des zelfs vyfde deel geen gout is , en alle werken daar van gemaakt Haan zwart 



, uit gelyk ander koper. 

 'Eentwee- gleffrum artificiale is veel fchoönder en koftelyker dan 't voornoemde Natuurly- 

 doorbnfi ke, en daarom ook in veel grooter gebruik: Het gelykt wel rood koper, maar veel 

 gemaakt, helderder van glans en blanker, met een geele weêrfchyn fchier als een gloeijende koolj 

 wanneer 't gepolyft is. Het word op verfcheide manieren gemaakt, waar van deze de 

 gemeenfteis, men neemt fyn gout van 23 of ruim 22 karaat, en fyn rood koper ge- 

 lyk het Japanfche is, van ieder even veel en dat fmelt men t' zaamen j als men meer 

 Hoe het gout neemt, zoo word het Suaffa donkergeel en zoo mooi niet: Andere neemen gout 

 -wordt. en koper evenveel, een quartje fyn zilver, en de fwaarte van 2 dubbeltjes fynftaah 

 fmelten eerft het gout en koper t' zaamen , daar na het zilver , en ten laatften doen 

 zy het ftaal daar in ; doch zy moeten noch eenige handgreepen wecten , die zy voor 

 ons verborgen houden, want onze goutfmeden, deze mengeling willende namaaken , 

 bederven gemeenlyk den gehcelen klomp , daarom men beft by d' eerfte manier blyft. 

 peproef Deze Suaffa gepolyft zynde moet altyd fchoon en blinkend blyven , al komt 



of het zei- , ■ n t n • ■ r i ■ ■ i 



vegoet is. er zou t water en azyn op ? ja iterkwater en bprttus Jahs armontaci > want al wat 



zwart 



