„8 D' AMBOINSCHE 



vanzwa- alle fwavel-myncn gevonden te worden > onder andere een flach van \Ahitnen plumofum: 

 2&£ Ik meen geenzins den Amianthus , dewelke hedendaags by de Apothekers t' onrechte 

 dien naam voert, maar een rechte aluihachtige fubftantie, wit als kaUc, die wat aan- 

 gevogtigt is, van fmaak zuur, met een merkelyke t' zaamentrekkinge, gelyk het op- 

 rechte Alumen plumofum hebben moet. De Inlanders noemen het Tsjerondsjong of Tsje- 

 Waarvan rondsjung , en men heeft 'er tweedcrlei foorten van : De eerfte, witfte en befte lieefc 

 }ooten de men in de verwulffels aan 't bovenfte der zelver met ftompe kegels afhangende , ge- 

 %yn, en jy^ men m £ uro p a in de kelders ziet , die onder den blooten hemel ftaan , en daar 

 memt' veel regenwater opvalt , en lange kegels ziet afhangen van een falpeterige fubftantie: 

 worden, p^ <r s j erm t/ s jtmg IS e gter zoo hard niet , maar bryfelig , zoo dat men de geheele ke- 

 gels niet kan afbrengen : In 't eerft is 't zuiver wit als kalk, maar befterft metter tyd 

 grauwachtig , en word fchier nooit ter dege droog , in den mond fcherp zuur door- 

 dringende en wrang : Het flegter is mede wit als drooge kalk , 't welk men vind op 

 den grond van de voorfchreeve fpelonken, inzonderheit in den grooten Crater met me- 

 nigte op den grond leggen, aan de randen van dat helfche gat, waar uit geduurig een 

 warme damp komt , en een onderaardfch gedruis gehoort word ; dit is veel onzui- 

 verder dan 't voorgaande , met aarde en kleine kruimpjes van fwavel gemengt , wes- 

 halven het ook min of meer brandt, als daar vuur bykomt. Andere klompjes zyn wit , 

 droog, en ligt, hebben weinig zuurte, en branden niet , zoo dat ze een uitgebrande 

 fubftantie fchynen te zyn; derhalven het befte Tsjerondsjnng moet men niet in den Cra- 

 ter, maar in de Spelonken, die aan de zy den des bergszyn, zoeken, daar het door- 

 zyperende regenwater deze kegels formeert. Omtrent het jaar 1 660. plagt dit een wei- 

 getrokken koopmanfchap op Java te zyn , zedert dat de Keifer van Mataram het ukBan- 

 da ontboden had , geldende een pond van 't zuivere 3 Ryxsdaalders , van 't onzuivere 

 - van een Ryxsdaalder: Men heeft lang niet ervaaren konnen , waartoehetdejavaanen 

 gebruikten -, zommige wilden ons wys maaken , dat dit dienen zoude om demannelyke 

 kragten in 't Venus fpel te vertraagen , of lang op te houden, doch dit ftreed tegen 

 de natuur dezes Mineraals , het welk meer vloeijend en afvaagend dan floppend 

 Waar toe is : Naderhand hebben wy zeker ervaaren , dat het de Moorfche Vrouwen gebruikten 

 brmkt voor haar zei ven , om haare natuur door des zelfs afvaagende kragt zuiver en droog te 

 word. maaken , om daar door aangenamer by haare Mannen te worden ; een kunftje nodig 

 by zulke Natiën , daar veele Vrouwen by eenen Man moeten houden , en ieder zoekt 

 haar de bevalligfte te maaken ; het word in kleine quantiteit ingenoomen , te weeten > 

 in de grootte van een erwete , onder zoodanig c Djoedjamboe , 't welk van t' zaamentrek- 

 kende zaaden en bloemen gemaakt word , en dan moeten ze het niet meer dan eens 

 ter week inneemen ; want men heeft ervaaren , wanneer het te veel gebruikt word 9 

 Iszaa- geduurige vloei jing veroorzaakt , dewyl de afvaagende kragt in dit Mineraal veel fter- 

 lenZfn ker is dan de t' zaamentrekkende. Namaals , als de Bandaneezen de üe^te en droo- 

 afvaagen- g e f 0O rt meer dan de befte begonden in Java te voeren , miflchien veroorzaakt door 

 onkunde zoo wel van den verkooper als kooper , is het weder in verachting geko- 

 men , want onder de Bandaneezen zelfs weinige zyn , die het oprechte weeten te 

 zoeken , en van 't drooge te onderfcheiden. Van Ni/a èn Domme , daar ryke fwavel - 

 mynen zyn, is my 't zelve Tsjerondsjong toegebragt, wit en droog als kalk, zommi- 

 ge als meel , zommige als klompjes , een vuift groot , bykans zonder fmaak of met 

 weinig zuurte , ook niet brandende , ten ware dat daar geele klontjes onderliepen - 3 

 Ook fier k want daar veel geel onder is, 't zelve brand zoo krachtig en langzaam, dateenklon- 

 randen- t j e ^ n een k oon g roo t aangefteeken , meer dan een \ quartier uurs brande , maaken- 

 de een gat door een dunne plank , daar op het geworpen word ; zommige van onze 

 Natie kennen dit Mineraal ook niet ter dege, t' onrechte het zelve houdende voor Ar- 

 fenicum album, doch de meefte en onkundigfte voor falpeter-, niet weetende, dat de 

 T, f l eJlaat natuur in een fwavelachtken of brandenden berg nooit fwavel en falpeter t' zaamen voegt 3 

 velen Waar ^ oor Zu ^ cen b er g fpnngen zoude als een Granaat , daar het zeeker is , dat die 



een- 



