RARITEIT-KAMER. III Boek np 



eeuwige vuuren veroorzaakt worden door fwavel met aluin vermengt , dienende de 

 fwavel om te branden 5 en de aluin om tegen te houden. 



XII. HOOFT DE EL. 



Tana Bima , Badaki Java. 



Dit is mede een aluinachtige aarde , wat drooger en harder dan het voorgaan- 

 de T>sjerondsjong doch mede brokkelig, gelykende ruuwen fwavel , te wee- 

 ten? bleekgeel met vuilwit gemengt, hoewel ze in geen fwavel-bergen ge- 

 vonden word , ook op vuur gelegt geenzins brand , maar zift of kookt j 

 van fmaak zuur en t' zaamentrekkende gelyk gemeen aluin. Men noemd ze in 't Ma- 

 kitfch , Tana Bima en Badaki Java -, op Bima , Batungontfjo : Men vind ze op 't 

 Eiland Somhava op den Berg Sarri gelegen tufTchen Sape en Bima » alwaar men ook 

 de befte vuurfteenen vind: Men bewaard ze in aarde potten, en hangt ze een tydlang 

 in den rook ; want zy is moeilyk om te bewaaren , by regenweêr of aan een vogtige plaats 

 ftraks fmeltende tot een dikken Siroop, doch men kan ze t' elkens wederom droogen. 

 Zy word meeft gebruikt om de tanden daar mede zwart te verwen , by de Malei- 

 jers en Javanen voor een welftartd gehouden; men neemt een klontje zoo groot als een 

 erwete, knauwt 't zelve met Siripinang, zoo worden lippen. en tanden daar van zwart, 

 doch aan de lippen gaat het ligt weder af, en het maakt de tanden met een vaft : De 

 Inlanders neemen het zoo nauw niet , of ze in 't knauwen t' fap daar van infwelgen j 

 zonder Siripinang in den mond gedaan verftfe geenzins zwart : Men doet ze ook by 

 't Zappan-hout of Lolang, als men met Indigo zwart wil verwen , want het geeft een 

 liooe;zwarte koleur , en maakt dezelve beftendig -, zoo dat deze aarde nooit zwart verft , 

 als 'er geen rood by gemengt word : Om deze oorzaak maaken ze een koopmanfehap 

 uit deze aarde? wordende in de Steden van Java en Bima op de markt verkogt. 



Z)<?Tana 

 Bima , &o 

 wat bet is* 



Waar 

 gevonden , 

 en hoe be- 

 waart 

 wordt. 



Is om 



tanden en 



zwart te 

 verwen. 



XIII. HOOFTDEEL. 



Eenige foorten van Marga en Argilla : Batu Poean. 



DE Amboinfche Eilanden zyn ryk van alderlei foorten Marga en Argilla -i doch 

 zoo veel tot noch toe bekent is, geen zonderlyk medicynaal gebruik heb- 

 bende, waar van de voornaamfte zyn de volgende : 

 De eerfte, een foort van Terra Sigillaia-, word maar in brokskens gevon- 

 den , in de grootte van een walnoot , drooger en ligter dan de regte Terra Sigillata* 

 doch aan fmaak dezelve gelyk , aan de lippen kleevende , doch in den mond fmelten- 

 de als andere fyne aarde , van koleur lichtgrauw , zommige meer naar den geelen , 

 zommige naar den witten koleur trekkende ; in hardigheid onder malkander ook ver- 

 fchillendej want zommige zyn zoo week als Bolus , zommige zoo hard als half gebak- 

 ken leem , draagende een middel natuur tuilchen fteen en Marga. 



Men noemt ze in 't Maleitfch , Napal en Batu Toeang ofToang ; en , om dat men ze 

 met Siripinang aan de bruilofts feftoenen bindt, Tcean genaamt, dewelke men by de 

 Maleijers en Sineezen op bruilofts tafelen tot een pronk" zet: Amboinfch, Hatu mi- 

 na: In de UHafïers, Hatu menah dat is, Vette Steen, om dat hy in 'teetenfmee- 

 rig valt. Zommige willen het woord Batu poan niet van 't Maleitfch , maar van 't Am- 

 boinfch afbrengen, dewyl het meeft alle Amboineezen noemen Hatupoean* en Hatu 



E e 2 puawiO) 



Marga , 

 &c. val- 

 len. 



Zyn ver- 

 fcheide 

 foorten. 



De eerfle 

 foort , komt 

 over een 

 met de 

 Terra Si-< 

 gillata. 



Haar be* 

 naming in 

 verfcheidé 

 taaien. 



