a « D' AMBOINSCHE 



witte , fyne en dichte aarde s maar die van Eli is grauwachtig met plekken als yzer 

 roeft en fyn zand ondergemengt-, derhalven ondeugend. Ry Mamaio in 't gebergte van 

 En tot Haufihol yind men roode en witte Bolus , fyn , en in groote klontjes , waar van de 

 w-rwen. rooc j d tot olyverwe dienftig is; gelyk ook de Leytimorfche uit den -rooden berg. 

 De ze- Argilla is een witte , vette en zeer kleiachtige aarde , dewelke, gevonden word by 



}Zt, Ar- dcn oorfprong van de rivier Way yla , die by Hoekonalo in zee loopt : De plaats hiet 

 gilla. Tannat , omtrent een uur gaans na 't Ooft-Zuid-Ooften van 't voorfchreve Telijfay 

 een laage vlakke plaats , daar men deze Argilla vind , zynde fchier nooit droog , wes- 

 Is m halven men ook niet daar door gaan kan wegens de taaije kley. Zy dient tot het eeten 

 C brufk g on- niet, als ook niet om vaten daar van te maken, dewyl ze te veel vermengt is metklei- 

 bequaam. ne g rauwe fteentjes : Men noemt ze T-annat naar de plaats, daar ze gevonden word. 

 Wanneer het langen tyd geregent heeft , zoo fpoelen in dit kley-plein eenige vuur- 

 fteenen bloot , zynde van dat flacfï , de welke men Aridrodamantas noemt , zwaar en 

 Zie de hard van fubftantie, van koleur als geel koper. De klontjes zyn in de grootte van een 

 ?yN<vil dobbelfteen, kleinder en grootere zommige vierkant , zommige irregulier hoekig, als 

 en 2. f 'er een Tentagoon of vyf zydig Lichaam in een Cubus verborgen lag, en hier en daar 

 Is maar met de hoeken uitftak •, aan haar zwaarte en koleur zoude men giffen , dat 'er eenig 

 "mJaair m etaai inftak , maar men kan ze niet fmelten , geryk hier onder breeder zal gezegt wor- 

 den : Egter wift my een Moor te zeggen , dat hy op Timors Zuid-zyde gezien hadde 

 het Amoeraffifche gout met kleine klontjes uit dergelyke witte kley trekken : Zoodaa- 

 nige witte Argilla vind men ook aan den voet van den rooden berg , nzHative kitsjil 

 toe , op ftrand, doch die is brak en met veel zand gemengt, grauwachtig en droogt 

 niet wel , buiten twyffel witter en drooger te vinden, als men wat dieper in den berg 

 groeve: Het is een rechte Terra Cimolia of volder aarde , dies de Inlanders dezelve ook 

 gebruiken by gebrek van zeep , om hunne klederen daar mede te watTchen. 

 Deachfie Marga van Nujfanive word , omtrent den uiterften Weft-hoek van Leytimor, Wey- 

 ^ oon ' hoeki genaamt, met groote ftukken gegraaven , gelykende wel een Marga , doch is veel 

 drooger en harder, muisverwig met een geele weêrfchyn, zoo dicht als een lever, en 

 knappende als men daar iets af byt : Zy word mede voor een goede Batu poan gehou- 

 den , en behoeft over de drie dagen niet gerookt te worden, dat dan noch niet hard 

 genoeg is, houd men voor geen Batu poan , maar voor een Marga , dewelke men op 

 Waar die Lejtiwor, Hatupatta, dat is, brokkeligen Steen noemt : Dergelyke klontertjes, roo- 

 gevonden ^ ? g ee j e en grauwe vind men overal in de rivieren van Leytimor , inzonderheit in de 

 Waytommo en Olyphant , die men rookt en voor Batu poan eet, hoewel ze vry wat 

 hard vallen in 't byten^ uit deze kleiachtige klontjes worden metter tyd redelyk harde 

 fteenen, van buiten met knobbelen en kuilen bezet, doch van andere daar aar^te on- 

 derfcheiden , dat ze in 't aantaften glad zyn als zeep , zich ligt laten flypen , en met een 

 mes fnyden , van binnen veelderlei plekken , aderen en wolkjes vertoonende \ waar 

 van zie hier na in 't Hooftdeel van 't Amboinfche Marmor. 

 Y>e ne- Op het Ooftelyke deel van Bangay of Gapt genaamt Bulu legt de Negry Labo , en 



jlort,Verf- daar by een rivier , in de w^elke men klontertjes en fteentjes vind , zynde een goede 

 Bangay** Verf-aarde , daar men rood , geel en wit mede verwen kan. 



De nende Ampo is een roodachtige aarde op Java , waar van men op Cheribon de gor^detten 

 foort, Am- maakt , bleekrood als een halfgebakken fteen j de ftukken hier van , of byzondere koekr 

 Wordme- jes van die aarde tot dien einde half gebakken -, worden op de markten verkogt , en 

 degegee- ^^ ^ y rouw tjes uit de hand gegeten , gelyk de Batu poan op Ambon. 



1)e Heer Rumphius heeft in dit Hooftdeel eenige aardfche floffen befchreven , waar in 

 zyn Eed. onder andere ook van fteenen in dezelve groeiende gewag maakt -, en alzoo de 

 afbeeldinge ontbreekt , en wy v e ele foorten van dezelve bezitten , zoo konnen wy niet 

 nalaat en eenige hier toe behoor ende daar by te voegen. Op de plaat LI. by N°. i- is een 

 afgetekent, hebbende de gedaante van eenvolmaakte vierkante dobbelfleen-> dewelke veel 

 vallen in Zwitferland by de Rivier-baaden , en ook , doch kleinder , in de Leiber gen ge- 

 vonden worden. T>ie by N°. 2. verbeeldt, is de Vyf kantige, mede van hem befchreven: 



waar 



