2M D' AMBOINSCHE 



Waar Ut neer de vreemde handelaars daar aankomen : In meerder overvloet vind men het op Bat- 



Zort'e- f chïan ' cn °P Halemahera , de Weft-zyde van 't groot Eiland Geloio : Na de groote 



vZdeï aardbeving in 't jaar 1 674,. dit Landfchap overgekomen , heeft het zich ook geopenbaart 



by den rooden berg ten Ooften van het Kafteel Victoria , doch komt niet 's jaarlyks voor 



den dag. Ik heb bevonden , dat het Amboinfche Zand grooter is dan t' Molukfche , en wel 



een vierde deel zwaarder ; defgelyks dat het zwarte Amboinfche Zand , met het fyne witte 



vergeleken , mede veel zwaarder is : In 't jaar 1 67 8 . heeft de Heer Robbertus Tadbrugge 



doenmaals Gouverneur van Ternaten ondervonden , dat de zeilfteen het zwarte Zand van 



Geloio zoo wel aantrekt , en tot haairtjes formeert , als het vylfel van ftaal , waar uit 



h yfir- men oordeelt , dat het yfer-ryk moet zyn ; Het Amboinfche word van den zeilfteen ook 



achti ^ aangetrokken , doch veel flapper dan het Ternataanfche. Zoo heb ik ook aangemerkt , 



dat het vylfel van yfer of ftaal , door den zeilfteen aangetrokken , als men 't aan een kaers 



w«ar toe houd , terftond t' zaamen fmelt, en zich tot korte draadjes formeert > anders heeft het 



Imfkï zwarte Zand geen gebruik, als by de Schryvers op 't verfche fchrift te ftrooijen , daar- 



word. om onze Secretaryen en Comptoiren zich 's jaarlyks van Hitulamma voorzien : ' doch men 



moet het eerft in verfch water opkoken , en in de zon droogen , eer men het gebruikt. 



yan dit zwart yfer acht ig Zand> is my door den Sar 'dammer , bereifden Heer Calf ', nauw- 

 keurig ver Camelaar van uitmuntende zoo natuur lyke als konftïge zaaken , een doosje vol 

 ter hand gefielt , door zyn Eed. mede gebragt van Puretta, gelegen over Genua, heb- 

 bende dezelve eigenfchap als in dezen gemelt is , namentlyk , dat het door de Magneet 

 word aangetrokken , gelyk 't vylfel van ftaal enyfer: Het heeft volkomen de gedaante van 

 zand ; en 't is kor lig > hard en günjlerig } doch pikzwart van Meur. 



XVII. HOOFTDEEL. 



Cinis Sampaenfis : Abu Mm. 



't Cinis TT N 't Landfchap Tsjamfiaa 5 by d' onze Tsjampaa genaamt 5 legt de Stad Colong > 

 Sampaen- I agter welke omtrent * dag reizens landwaarts in een plaats is » in de grootte van 

 { helgevZ- 't Kafteels binnenfte plein hier op Amboina, aldaar welt in 't heetfte van den So- 



dm wordt. mer een troe belwater als flyk op , 't gelykt als of 't kookte , of als een pap borrelt : 



Dit water , zoo draa het de heete Son befchynt , droogt in , en verandert in afch, 

 witachtig , een weinig naar den geelen trekkende , of vuilwit : De plaats is omringt 

 met een muur, en word bewaart door een Officier met f o Soldaten, op dat niemand 

 En be- van deze afch wegdraage j want men moet ze den Koning des Lands brengen , die 

 h £mn™ alleen daar mede handelt, zynde een koopmanfchap door geheel Indien getrokken, en 

 Hiervan geldt den Picol in Tsjampaa 10 tail zilvers, dat is , 32J Ryksdaalders : Buiten dien 

 jbm' muur een ftukweegs rondom valt deze afch ook, maar die is vuil met zand en aarde ver- 

 mengt , daar van mag een ieder nemen. 



Wat beter is die digt aan den muur valt, waar van men ook niet neemen derf, als 

 met toeftemminge van den pagter, maar de binnenfte afch, inzonderheit die in 't mid- 

 den van 't bellotene plein opwelt > is de witfte en fynfte , zonder eenig zand , in klon- 

 ters als een vuift groot, dewelke egter zeer ligt van malkander vallen, als men ze wryft ; 

 aan zwaartte is ze andere afch gelyk : Op andere tyden des jaars welt ze niet op , als 

 dan ook de plein onbewaart ftaat. 

 Haar be- Die van Tsjampaa noemen ze Catloe. De Sineezen Tsjamfïa foa-> dat is, Tsjampaa- 

 n Z[S e fche Afch. Maleitfch, Abu muè , dat is, opfwellende Afch, gelyk de goede ryft in 't 

 taaien. ^ ^ en doet j zommige noemen ze ook Abu maleijo. 



piaZs Zn Haar gebruik is meeft tot alle dingen, daar men zeep toe gebruikt , als om kleede- 

 Z7jfcTen te ren en lynwaat te wafTchenj ook om de handen wit te maaken : In de loog kookt men 

 gebruikt. de lang- 



