u4 D' AMBOINSCHE 



flag wat fchuins daar op komt , 't welk een zekere handeling is : Zy geeven wel veel 

 vuur , maar fpringen ligter , en worden eerder ftomp dan de Europifche > men kan 

 zich egter daar mede behelpen. 

 zie hift i n \ m idden van eenen roodachtieen Vuurfteen , af komftig van de Zuidzyde van Boer o, 



van een ^ . 



afbeelding hebben myne Jongens gevonden eencn anderen witten keifteen , in de grootte en gedaante 



'plaat IA. van een duive-ei , doch langwerpiger en vuilwit , gelyk men ook zomtyds in de Europifche 



hN°.s. vind? dezen zoude ik houden voor den Enorchis by Tlin. Lib.^y. Cap. 10. Waar 



van zie ook het Gemmarium Boêtii lib- 2 . Cap. 202. Op andere plaatfèn van Bima val- 



len ook goede Vuurfteenen , doch die zyn zoo goed niet? en worden metter tyd dood 3 



dat is , geeven zoo veel vuur niet meer. 



Een dergelyk Steentje als een duiven-et word op de plaat LI. aangewezen byN°. f. 't geen 

 wy bezitten is zuiver wit, eenigzins doorfchynend en hard, en heeft aan zynfchoo- 

 tig einde een kleine ronde uitwaljinge als eenpaer eitje $ 't is rondom in de kneep gerimpelt^ 

 als of 't een afgebonden wrat was. 



XIX. HOOFTDEEL. 



Androdamas , Maas Urong. 



M 



£>*Maas T^ Mf ^ as Urong is een fchoone en raare Ty rites of Vuurfteen , zeer zwaar, hard 

 Vrongbe- j^ J j| en maflief , het geele koper zoo gelyk , dat men 't voor klontjes daarvan 



nen,en van 



Zeldzaame 



tens. 



zoude aanzien, doch niet wel op den fteen toetfende, maar met een ftaal 

 z 2* me ~ geflagen vuur geevende als een andere vuurfteen : Men vindt het in groo- 



Vuurjlee- te en kleine (tukjes, alle zeer hoekig en onordentlyk, nogtans zoodaanig, dat alle de 

 hoeken een zekere ordre hebben , want de meefte zyn wel rondachtig , maar daar 

 fteeken hoeken uit, by de Geometrie, anguli folidi , dat is, vafte hoeken genaamt, 

 beftaande uit 3 vlakke zyden ê' zaamen in een hoek ge voegt, en naar 't uitwyzen der 

 hoeken fchynen ze deelen te zyn van een lichaam , bydeKonftenaarsïWmz-mwzge- 

 naamt, 't welk gemaakt is van 12 vlakten, en ieder vlakte heeft f ftreepen als een 

 Zje de pentagonus , of vyfhoek : Men zoude zeggen, dat veele zulke T>odeca-etra in een Cor- 

 ^?.\.L P us of lichaam fteeken, maar als men den fteen in ftukken flaat, zoo bevind men hem 

 3.^4. van bi nnen maflief, en geenzins van deelen gemaakt, 't welk men ook aan deKry- 

 ftallen gewaar word, die altyd van buiten zoo ordentlyk als onordentlyk fef kantig, 

 en evenwel van binnen maflief zyn : Andere ftukken zyn vierkantig als een dobbel- 

 fteen -, andere ganfch onordentlyk , en hoekig , zoo nogtans , dat hier en daar een 

 T)odeca-etron uitfteekt. Ik noeme dezen fteen Androdamas van Tlinius , en Tyritesfoli- 

 dus, in 't Maleitfch Maas Urong. De grootfte en fchoonfte ftukken vind men op Java 

 omtrent de Stad Mataram ; Ook op Celebes , Borneo en Succadana , dewelke geflepen 

 een hand breed zyn en blinken als een metaale lpiegel : In Amboina en op Keram 

 vind men maar kleine klontjes in de grootte van een erwete of piftoolkogel , de- 

 Croeijen welke de voorfchrevene T)odeca-etra beft vertoonen : Zy groeijen inhardecnroftèkei- 

 '* ke $ ee ' fteenen , die men aan de kanten van zommige rivieren vind j namentlyk op Hila , La- 

 rique en oud Hative , in de rivier TVaypia , dewelke , als boven gezegt is , ook rykelyk 

 uitlevert de befte Batupoan. De rofle keifteenen moet men in ftukken flaan , dan vind 

 Doch men deze klontjes daar in zoo vaft gegroeit , dat men ze daar uit kappen moet; doch 

 eemge. onder i o fteenen vind men pas een , die ze heeft : Het zyn ook altyd geen maflieve 

 klontjes, maar dikwyls zeer kleine ftukjes als grof zand , en korreltjes van geel koper, 

 door het geheeie lichaam des fteens verftrooit. In de Europifche marmerfteencn , in- 

 zonderheit in de zwarte of blauwe vind men dergelyke Tyrites m redelyk groote ftuk- 

 ken , 



