RARITEIT-KAMER, III Boek. %% 7 



ken, dewelke de fteenhouwers Quaften, in'tLatyn, Centrum marmóris noemen j en Zyninfc 

 die zy in 't bewerken niet gaarn daar in zienj want zoo zy dien uitkappen , 't welk fïïS'f 

 getchieden moet» als ze daar in vaft fleektj zoo blyft een kuiltje in den fteen, waar ,tbout - 

 door dikwyls een gcheele tafel gefchendt word ; maar wanneer zoodaanige Tyrites aan 

 een hoek des fteens ftaan , die worden al willens daar uit gekapt , geflepen en op vuur- 

 roers gezet, dewelke men Italiaanfche vuurfteenen noenit : De andere (lukken , die 

 op een vlakte van een marmerfteene tafel voorkomen en vaft zitten , moeten door de 

 werklieden met gedult effen gekapt, en met 't overige van de tafel gepolyft worden, 

 't welk een Rariteit en welftand daar aan geeft. 



Op de kuft van Finland, in dat deel van de Ooft-zee, 't welk men den Finfchen Worden 

 bodem noemt , ftaan veele yfelyke rotfen in zee , de Finfche Scheeren genaamt , waar J* ^bhl 

 uit men blauwen marmer of arduinfteen kapt, daar in vind men veele van deze vuur- «" >«*- 

 fteenen, wat grooter dan een mufquetkogel , bleekervan koleurdande Ooft-Indifche , JegZZ-' 

 als of geel koper met zilver gemengt was ; dewelke geflepen blonken als eenfpiegel , den ' 

 doch op den fteen geenzins toetften > daarentegen de Amboinfche maflieve toetièn min 

 of meer op den fteen , doch de ftreek gaat ftraks uit , als men met de hand daar over ftrykt. 



Boven in 't XIII. Hooftdeel ftaat de plaats Tannat befchreven , beftaande uit louter Zjeboven^ 

 witte weeke Argiüa , daar in men by regenweêr veele van deze Tyrites vind , dewelke Hoottdeel 

 egter^zoo ordentlyk niet en zyn , als die men uit de rofle fteenen der riviere van Lari- 

 que kapt. 



Op Timor vind men ook groote klontjes van dezen fteen , doch die is zeer brokke- Worden 

 lig , en fchynt uit veele ftukken t' zaamen gezet te zyn, derhalven noch tot flypen, ooko t>Ti~ 

 noch tot vuurfteenen bequaam. vanden. 



Soo gehoort hier onder ook een foorte Marcafita arofa of Koperfteen , dewelke Zkva» 

 men op verfcheide plaatfen in de Oofterfche quartieren vind j deze is brokkelig , ruig frheide af 

 en fcherp, hoekig, daar giimmerjes en blikken onderlopen als geel koper, met grau- b J el ^ m g e » 

 we bergfteen gemengt, by deze Inlanders mede onder den naam van Maas Urong begre- plaat LI. 

 pen, hoewel het merkelyk daar van verfchilt, want hetis niet alleen brokkelig, enmen 7 ^8,o,io' 

 kan geen vuur daar mede flaan , maar heeft ook een fcherp corrofief zout by zich ge- Il >^- 

 lyk Satmiaak , t' welk daar uit flaat 3 als men 't een tydlang in de opene lucht laat leg- 

 gen. 



Men vind het veel op 't Ooft-eind van 't Eiland Mejfoal digt op ftrand , en daar toe En %vor- 

 moeraffig: Ook op Kerams Noord-kuft by Hot e-, op Nuffalau omtrent het warme wa- fcheük** 

 ter by Si/a, op Timor , en andere plaatfen meer. plaatfe* 



J * x gevonden. 



Het gebruik van dezen koperigen vuurfteen is by de Inlanders noch niet ter dege be- 

 kent , veele Europeers vergapen zich daar aan , inzonderheit aan d' eerfte foorte of 

 Tyrites folidus , wegens zyne fwaarte en koperige koleur , willende met gewelt des vuurs 

 eenig metaal daar uit haaien , 't welk doch daar in niet is , en blyft een bloote fteen. 

 De Javaanen , Maleijers en Makkaflaren flypen de mooifte ftukjes tot een platte tafel, Worden 

 zoo wel rond als ruits-gewys , en zetten die in flegte ringen of aan hunne Tulpbanden j eninrin- 

 want zy geloven , dat ze den drager moedig en winbaar maaken : Achter Grifec legt een & n l eut ° 

 berg Giry-i daar op deTenimbaan woont, den welken de Javaanen alle voor een Hei- 

 lige Leeraar of Paus houden ; van dezes voorouders en gedachten ziet men verfcheide 

 graven op t' hoogfte van dien berg, waar in groote gepolyfte ftukken van dezen fteen 

 gezet zyn, die een wonderlyken glans van zich geeven , wanneer de opgaande zon daar Zyn heel 

 tegen fchynt , 't welk het onwetend volkje voor een wonderwerk acht. De tweede of a * ' ë ' 

 brokkelige foort, geeft wat meer hoop om metaal daar uit te trekken, hoewel het tot 

 noch toe met weinig vrucht gefchiet is : In 't jaar 1 666. hebben wy 't hier op Ambon Proef ge- 

 ondervonden met een gedeelte van Mejfoal gebragt , 't zelve in fmeltkroefen met een »7r"Sw 

 fterk vuur aantaftende , wanneer het fchier anders niet uitgaf als eenen ongely ken fwa- «*> *» 

 veligen ftank , latende op den grond van den kroes een klompje , 't welk na ipyauter ge- bevonden. 

 leek, maar als men daar op klopte > fprong het aan ftukken j evenwel houd men voor £> oc h e& . 



F f 2 ze- 



