RARITEIT-KAMER, m Boek. z 3 t 



ven fchorfle bedekt. In de naafte rivier van den rooden berg vind men een flegter foorte 

 Batu goela, meeft van langwerpige ftukjes t' zaamen gezet , gelyk een groven Ami- 

 anthus , zonder tafelen of vlakten : Batu Goela verfchilt van het kryftal 9 behalven 

 aan de figuur , ook hier in , dat Batu goela altyd een dooven glans heeft , met een 

 kleine flag bryzelt, by nacht tegen malkander geflagen ganfeh niet vuurt , ook in 

 't vrywen geen keyachtigen reuk van zich geeft , al het welk 't kryftal doen moet : 

 Men zoude dit Amboinfche Batu goela vergelyken konnen met dat onvolmaakte flach , E " kmt 



n . , & e ft over 



van baitaart kryftal , 't welk men in Zwitferland Gletfcher noemt, 't welk egter haar eenmet bet 

 oorfpronk zoo 't fchynt niet uit eenen fteenzap , welken de koude vochtige klippen uit- jl^Giet- 

 zweeten , maar uit een veroudert ys heeft. & Lcr - 



d' Argyrodamas , door den Hr. Rumphius befchreven , die ons geene afbeeldingen van de- 

 zelve geeft , veel ligt om dat het by zyn Ed. meeft gedaantelooze zaaken zyn > gelyk 

 wy ook verfcheide hebben , zynde maar rauwe klonten , en niet waardig af ie beelden: 

 'Deze ftoff'e wordby de bergwerkers alhier Kryftal-talk , of ook welglets-Kxyütigenaamt i 

 waar van verfcheide foorten zyn, doch onder dezelve munten uit, die in Engeland, 

 en wel inzonderheit tot Cornuwal, gevonden worden: Zy zynfehoon zilverglanzig , 

 wit en meeft doorfchynend '; Haar gedaante is die altoos van eenfeheeve ruit, flat en 

 naar de kanten met een lyft fcherp totloopende , als of dezelve gefteej en waar en-, echter 

 zyn zy zoo natuur lyk gegroeit , ten bewys is , dat veeltyds in 't midden , ook wel op de zy- 

 de van dezelve wederom een andere van die gedaante ter halver wege uitfteekt. Zie op 

 de plaat LIL een groot e verbeeldt by N°. I. en een andere byN°.2. uit welkers zyde 

 een halve gegroeit is: Haar ft of en hoedanigheid komt over een met dehfehryvingvan 

 den Hr. Rumphius. 



XXI. HOOFTDEEL. 



Cryftallus Ambonica. 



MEn heeft in de Amboinfche en omleggende Eilanden een foort van flegt Z)*Cri- 

 Kryftal op de zelve manier aan ruuwe klippen groeijende , als de regte : Amboni- 

 Men vind weinige ftukken, die den regten gelyken, en die zyn klein , ™W chrem 

 niet boven een fchaft dik 5 d' andere zyn meeft vol fcheuren, fchurft, vuil 

 van koleur en oneffen ; zommige zyn aan de eene zyde enkelde donkere keifteenen , 

 vuilwit of geelachtig? aan d' andere helft doorfchynende als Kryftal : Zy hebben alle pede 

 6 zyden > gelyk het Mathematifche corpus Chrifma of eenhoekige Cylinder , en eindi- ^/n* 3. 

 gen boven in een punt van even veel zyden als een Diamant , doch aan de meefte af- 

 gebrooken: De grootfte, die ik in Amboina gezien hebbe, zyn een vinger dik en 

 lang : Zy groeijen als een vrugt uit ruuwe en grove bergfteenen, altyd veele by mal- 

 kander , niet regt opwaarts, maar fchuins en verwerf door malkander, 

 hebbende gemeenlyk een of twee grootere, en daar rondom al kleinder, en klein- 

 der ; ook dikwyls op de vlakte van den fteen een kryftalachtige korft , als hun 

 voet i hun natuurlyke plaats zyn de groote grauwe klippen, daar in de kuiltjes ftaan, 

 zoo wel buiten als binnen d' aarde, ja zelv die onder het water ftaan \ de grootfte vind Waard* 



t J grootfte 



men op hooge bergen aan zoodanige klippen, die overhangen, en daar omtrent een ü i sme dede 

 rivier ontfpringt, welkers kuilen men van binnen bezet vind met kleine Kryftalletjes,^^ 

 een lid van een vinger lang , een fchaft en een halm dik, alle feskantig ende puntig, 

 doch de zyden zyn niet alle effen breed, maar onordentlyk, zoo dat 'er zomtyds een 

 geheele zyde toegegroeit is 5 waar door de fteen vyfkantig word : In de rivieren vind Enhe 

 men deze ftukjes hier en daar verftrooit > zomtyds ook in 't veld, als men graaft, de- komty dat 

 welke daar geenzms gegroeit , maar van de bergen afgefpoelt zyn 5 want het fchynt , ,/g^ 

 dat deze fteentjes 't zy door hun rypheid, 'tzy door ftormwinden, pias-regen, ofan- ™*m 

 der geval van hun moeder-klip afraaken, en zoo met de rivieren afgefpoelt worden 5 



on- 



