'1U 



D' AMBOINSCHE 



onder andere voert de Rivier Waytommo veele van deze fteentjes, aan welkers fteile 

 oevers i of 2 voeten onder den grond men geheele lagen vind van ruuwe , roffe en 

 grauwe fteenen j daar de Kryftalletjes met menigte opzitten , inzonderheit in de kuil- 

 tjes > ja ook in de gebrokene fteenen , die van binnen hol zyn , zoo dat groote klippen 

 Groei jen groote, en kleine fteenen kleine Kryftalletjes hebben: Op 't land van oud Hative zyn zom- 

 Tuppeton- mJ S c rivieren , daar in men 6 of 8 voeten diep onder water groote klippen ziet , er, daar 

 iler'twa- p f c h one groote en zuivere Kryftallen. Op Negory Lima een dorp op de Hitoefcbe 

 Kuft legt een zeeftrand, vol groote grauwe fteenen, zoo wel op'tdrooge als in zee 

 Verhaal water , welkers kuilen vol Kryftalletjes zyn , zuiver maar klein : Onder 't Guarnizoen 

 HtdlZl- van ' c zelve R eduyt la g zeker Soldaat, dewelke een beiteltje, nyptang, en hamertje 

 ve voor hadde , hem van een Amfterdamfche ziel-verkoper mede gegeven , om paerlen en dia- 

 ten verga- manten van de klippen af te nypen , dewelke hy na des zielen-verkopers zeggen in Indien 

 derde ' overal aan de klippen zoude vinden-, Die plompe Juwelier had verfcheide ftukken met 

 klip en al afgeftagen, dewelke hy, by zyn wederkeeren naar Holland, voornam den 

 Dochont- ziel-verkoper in zyn bakhuis te duuwen tot dankbaarheid, dat hy hem zoo bedroogen 

 ^/Sr^had; doch een vroege dood heeft dit quaad voornemen voorgekomen, en ik zette 

 dathybe- dit daar by otn de waarheid van deze eerlyke ziel- verkopers op te houden. 

 wal Noch een ander voorbeeld , hoe de Kryftallen onder water groeijen ; op Bima is 



JerStuL een berg T^olocco zynde hun vlugtberg, omtrent een dagreize van'sKonings fort aan 

 deren. ftrand , boven op vlak en breed, vol zailand, en vrugtboomen j agter de Negory 

 op een hooger heuvel is een kuil met verfch water, daar de Koning na toegaat Ba- 

 tappay wanneer een Djing of Duivel hem in 't water verfchynt met een grooten buf- 

 fels-hoorn aan zyn voorhoofd 5 die hem deze fteenen aanwyft niet diep onder water 

 aan de klippen vaft. 

 Batappa Bai appo. is een Goddeloos överblyffel van 't Heidendom , 3 t welk de Mooren te- 

 ZdpchT gen hun wet , en daarom in 't heimei yk ook nadoen ; wanneer zy van een Djing, 

 dienft. ( j at i s 9 <jy £mon , (den welken zy van den Satan of Duivel onderfcheiden) iets begee- 

 ren , of een konftje willen leeren , ook rykdom te verkrygen , gelukkig en onquetsbaar 

 in den oorlog' te zyn, rooven, fteelen, dievery plegen, fpeelen, minnen, &c. zoo 

 Diezyop g aan Z y op zufke afgelegene plaatfen en hooge bergen , blyven daar een tydlang, dag 

 plmtfeT en nagt , en doen eenige ofterhande aan den 'Djing met een vaft opzet voor deszelfs 

 verrigtev. g ec j aante n i e t te verfchrikken noch zich te laaten wegjaagen, zoo geeft hun dan ein- 

 door.mee- delyk de Djing een houtje of een fteentje, dat zy by hun moeten draagen om het af- 

 "wenfehe» gebedene werk te verkrygen , en dan meenen zy op hun manier noch Godsdienftig te 

 te verky- ZV11 , daarom deze Kryftallen ook by hun Batu Djing genaamt worden. 

 DeKryf- In de goutmynen van Sumatra vind men ook fchoone groote Kryftallen , ruim 

 t in nW T een vm ger dik en een lid lang, zuiver en effen van kanten, met een volkomene punt 

 %n de gout- a i s f ze geflepen waaren, doch de zyden zyn onordentlyk , zommige leggen los in den 

 "glvondcn. grond, zommige zitten vaft aan ftukken van grauwe en witte fteenen , en hetisgeloof- 

 lyk , dat de toffe ook zoo gezeeten hebben , want by my is niet waarfchynlyk , dat eenig 

 En gne- Kryftal los en zonder voet in de aarde zoude groeijen ; hier in Amboina vind men wel 

 fe^ofjTee- fchoone ftukken , eenige voeten diep onder den grond, als men putten graaft, maar 

 new - men kan klaarlyk daar aan befpeuren, dat ze afgebroken zyn : Het is aanmerkens waar- 



dig , dat de geheele vlakte , daar het Kafteel Vittoria met de omliggende Negory op 

 fraat, een opgehoopte grond is , ten deele door menfehen, hoewel voor 't meefte deel 

 door overvloejing van de rivieren gemaakt; bewys hier van is, dat men in 't graaven 

 van putten, 8, 9, of 10. voeten diep onder den zandigen grond , veele dingen vind, 

 als Ca/appus-doppen en Canary-noten , die daar met gegroeit zyn. 

 Waar toe De Amboinfche Kryftallen wegens haar kleinheit en fchurftheit worden nietgeagt, 

 tJ*£zZ docn de Javaanen neemen de mooifte ftukken, die zy aardig weeten te flypen tot ta- 

 venge- £ eJs en p unten , en om ze in ringen te zetten, dat ze Diamanten fchynen, waar van 

 ze egter met een half oog konnen onderfcheiden worden; daarom leggen ze liever ee- 

 nige 



