ï4 8 D'AMBOINSCHE 



als ook 't flym Van de zeekatten en haeringen by ons doen 5 en hoe dieper men op Zee 

 JEnwaar- k; 0m t hoe witter het fchynt; hier om vind men in zommige Kaarten de Zee, tuflchen 



om de J ° . 



Melk- Zee Keram en het bekende Zuid-Land, genaamt de Melk-Zee, in 't gemeen net witte 

 geawrn ^ ater ? j n > t L at y n M are Album , hoewel men het eigentlyk Mare NocJilucum mogte 



noemen > Maleitfch Ayer Toeti. 

 Detyd Zyn tyd is in 't midden van de Ooft of regen Mouffon> 't welk zyn de Maanden Ju- 



"ZulhgL niusi Julius en Auguftus, en word verdeelt in klein en groot wit Water. 

 fchiet, j_[ et ki c i n e of eerfte wit Water begint met de nieuwe of donkere Maan in Junius a 



waar van de zee even wit geverft word? doch noch geen helder licht geeft, en al- 

 lenkskens weder vermindert} doch eer het geheel vergaat, komt het groote witte Wa- 

 ter aan met de nieuwe Maan in Auguftus en duurt tot in September , wanneer de ge- 

 heele Zee rondom Banda, zoo ver men aldaar beoogen kan, des nagts helder en wit 

 fchynt, hoe dieper in Zee hoe witter, blyvende hier en daar langs den ftrand een wei- 

 nig van'tgemeene Water; het houd evenwel zoo geen netten tyd, dat het niet t'eene 

 En door j aar vroeger of laater kome dan het ander j ja in zommige jaaren word het niet of zeer 

 winden weinig gezien , meerendeels komt het op 't klaarde , wanneer de Zuid-Oofte wind fterk 

 het -veel of d oorwaa it , büijig en regenachtig weer maakt , en daar door zoo 't fchynt die geheele 

 komt. Zee ontroert : Het gevaarlykfte is , dat de zee inzonderheit by nagt als dan zich ver- 

 heft met zwaare dyningen, al is 'er geen wind aan de lucht, een teken dat 'er eenige 

 dampen uit den grond moeten ryfen en dezelve baaren befwangeren : Na datdeZuid- 

 Oofte wind fterk en vroeg doorwaait, daar na heeft men het witte Water vroeg en veel , 

 allermeeft wanneer de wind na 't Zuiden draait en veel donker regen weer maakt: Want 

 in 't jaar 1663. hebbe ik in 'Banda bemerkt, wanneer de wind ooftelyker waaide, zelv 

 in'tlaafte van Auguftus , wanneer ik van Banda naar Amboina verfeilde , dat 'erfchier- 

 geen wit Water was , behalven veele vuurige vonken , waar van de zee fcheen vol te 

 zyn, gelyk ik in 't jaar 166$. in de maand 'December de zee ten Weften van Amboi- 

 na gezien hebbe, wanneer de wind Noord-Ooft waaide, zonder regen j daarente- 

 gen, wanneer de Zuide of Zuid-Oofte wind laat begint, zoo heeft men het witte Wa- 

 ter ook laat , 't welk in zommige jaaren tot in Oclober duurt. 

 Deplaat- Dit wit Water ziet men zoo verre, als ons volkuitZ?«#«^deZuid-OoftereofZuidere 

 het 'Zelve Eilanden bevaaren hebben , te weeten van Arou en Key af tot Tenimber en Timor laut 

 gevonden in > t Z u id en , en van daar af tot Timor toe in 't Weften , in 't Noorden tot digte by de 



word. ^ [ 



Zuidkuft van Keram, ten Noorden de Liajfers en Amboina komt het niet, maar gaat 

 voor by dezelve in 't Zuiden , zoo dat men het op het Leytimorfche gebergte klaarlyk 



Word on- zien kan; waar van daan het nu zyn eerfte oorfprong neemt is noch onbekent, in 't ge - 



em ^' meen houd men daar voor , dat het zyn oorfprong hebbe in den grooten boefem , de- 

 welke het bekende en ons naafte Zuid-Land met den langen hals van Nova Guinea 

 maakt; want onze Bandafche Zeevaarders hebben aangemerkt, dat het op 't grootfte 

 zy en de zwaarfte dyningen maakt omtrent Tenimber: Zoo is het ook gebeurt, dat 



Een op- eenige van Key komende in 't jaar 1 664.. ten Weften naar Banda omtrent 3 o mylen van 

 daar van. Key geen wit Water hadden , maar Banda genakende vonden ze de Zee geheel wit , waar 

 uit men nochmaals befluiten mag, dat 'et uit den Zuid-Ooften of Zuid-Zuid-Ooften 

 moeft komen: Het vermengt zich niet met het ander Zeewater, 't welk een zeldzaa- 

 me vertooninge by nagt geeft en by onkundige zeelieden dikwyls verflagentheid ver- 

 oorzaakt, gelyk gefchiede met zeker fchip, 't welk in September van Ambon naar Ba- 

 tavia verfeilde , en even buiten de engte van Amboina gekomen zynde fchielyk uit het 

 zwarte in het witte Water geraakte, meenende, dat ze op een droogte quaamen - 3 doch 

 geen grond vindende , en de Zee in 't Zuiden , zoo verre zy beoogen konden , wit ziende 

 dachten eerft aan dit voorval, evenwel waaren ze zoo benauwt in deze Melk-zee , dat ze 



Waar het met 'er haaft weder naar 't zwarte Water fpoeiden : Als nu dit witte Water tot in 't begin 



'verllyft, van September aldus geftaan heeft binnen de voornoemde paaien, zoo begint het al- 



lenkskens om den Weft te raaken , te weeten , in zyn geheele maffe langs de Zuidere 



Eilan- 



