RARITEIT-KAMER. III Boek. 249 



Eilanden 5 Ombo, Lithu, Bala, Ende , en Bima, (trekkende zich uit tot 4 of f my- 

 len bezyden Amboina: Van daar af begint het zich in groote ftreepen te verdeden , 

 die noch al voorby Boeton gaan, en, als ze geen Wefte wind ontmoeten, noch al ver- 

 der voorby Saleyer en Makkajfar, tot dat ze zich allenkskens verliefen en met het te- 

 rneene zee water vermengen. 



Het witte Water brengt geen merkelyke fchadelykheid aan , behalven het geene bo- Eigen- 

 ven ftaat van het verrotten der vaartuigen en de zwaaré dyningen, maar in Banda, en ï cb W cn 

 daar liet op thooglte is, veroorzaakt het in dien tyd fchaarsheid van vifch , niet alleen *«•»«* 

 om dat de vifch voor deze helderheid fchu w wordende naar 't zwarte Water vlucht , maar ''T Jet"' 

 ook die weinige , die noch daar in blyven , zyn moeilyk om te vangen , dewyl ze de vifch- f^IJf" 

 lynen en vaartuigen te klaar zien » en voor de minfte beweging der zelver fchuw wor- 

 den : Daarentegen veroorzaakt het zomtyds overvloed van vifch , wanneer het witte om. 

 Water de diepte beflaat en 't zwarte of gemeene Water naar den ftrand perft , waar na 

 toe de vifch dan ook vertrekt: Als het nu voorby of in 't afgaan is, dan ziet men 

 de Zee zich zuiveren, verfcheide vuiligheden op ftrand uitwerpende , deZeezelvisvol 

 van brandige quallen, die de onze bezaantjes noemen, gelyk ik in't voornoemde jaar 

 166 3. een geheelen dag gezeik hebbe van ToeloAj naar Amboina door zulke bezaantjes. 



In 't jaar 1 669. heeft de zee na 't eindigen van 't witte Water zulke leelyke en vui- Vreemd 

 Ie ftoffe opgeworpen langs den geheelen Zuid-Ooften hoek van Neira, en tegenover 27rZL 

 tulfchen Ranan en Wahan, dergelyke nooit te voren gezien was, immers niet by lie- »*'*>*»' 

 den , die 60 of 70 jaaren oud waaren: Dit uitwerpfel had de gedaante van een ta^ye 

 ilym of Tapeda, bloedrood en gaf een vuilen zwaveligen flank van zich , wanneer de 

 Son daar op fcheen : In de kuilen , daar het aflopend Zeewater ftaan bleef, ftien'en 

 alle vifTchen en krabben , die 'er van geraakt wierden , ja zelv de fchadelyke landkrab- 

 hen; by dag was deze ftoffe bloedrood, en de ftrand als met een rood laken bedekt, 

 maar des nagts was ze vuurig en vonkte als fterretjes : Van September af des zelven 

 jaars en 't volgende geheele jaar 1670. was een drooge gefteltheid des luchts zoo in Alsmede 

 Banda als Amboina , waar by hevig omging eerft de kinderpokken zoo wel onder oude m ee f& e 

 als jonge» niet minder als een peft, daar op volgende de dolle koortfen en lelyke de jaaren. 

 bloedloopen. 



In 't jaar 1 6y 3 . heeft men in Banda het kleine witte Water niet gehad , en het groo- 

 te quam wat laat in Attgnftus, om dat de Zuid-Oofte wind doenmaals laatdoorwaaide. 

 In 't jaar 1681. hebben 't de onze ontmoet tuffchen Timors Oofthoek en KiJJer , 

 wanneer de zee van verre met zulke vuurige dyningen zich verhief, dat het fcheen als 

 of een fchip vooruit zeilde met een groote lantaarn achter op. 



Wat de eigentlyke oorzaak van dit witte en by nagt lichtende Water zy , kan ik tot De oor- 

 noch toe niet beveftigen , en zeker de verftanden hebben ftof zich over dit wonder- jJJJ e * an 

 werk der natuur te oeffenen : By de Bandafche Ingezetene hebbe ik geen berigt noch 9* mbe ' 

 curieusheid bevonden, dewelke hun hoofd met deze beufelingen, zoo zy ze noemen, 

 niet willen breeken en door de jaarlykfche gewoonte geen acht daar op flaan ; ja daar 

 is niemand , die eens opletten wil op wat tyd en by wat gefteltheid van weer en wind 

 dit witte Water jaarlyks min of meer, vroeg of laat kome. 



Daar zyn 'er veele, dewelke oordeelen, dat dat veroorzaakt worde door ontelbaars 

 kleine diertjes , die by nagt lichten en de Zee zoodaanig verwen , gelyk men in Zee 

 veele vifTchen en goedje heeft , 't welk by nagt licht , by voorbeeldde Sardynen , Ikan, 

 Moor en Gatzje, by de roode viffchen van de fteenbrazems aart en daar van meeft 

 hun ingewand i boven al doet het de Spaanfche Zeekat, Sepia, in 't Portugeefch Si- 

 ba , doch in Portugaal veel meer dan hier in Ooft-Indien : EJeze meening voldoet my ^Gemeen 

 niet, dewyl het ganfch niet waarfchynlyk ja onmoogelyk is, dat zoo veele diertjes %2rZn 

 fchielyk konnen opkoomen, en eene groote Zee eenpaarig verwen zonder water van ™£ rede ~ 

 ander koleur daar tuffchen te zien , en dat nooit iemand die diertjes gezien heeft, al fchept derlegt. 

 men het water in een zuiver vat , en laat het tot den dag ftaan , wanneer het klaar is 



I i en 



