. 



RARITEIT-KAMER. III Boek. 273 



Men kan hier eene tegenwerping maaken » namelyk , dat zoo 'er in den grauwen Am- 

 ber zout ware, men zulks door den fmaak zou gewaar worden, daar men het tegen- 

 deel bevindt, nadien hy, gelyk wy boven gezegt hebben, heel zoet van fmaak is? Ik 

 antwoorde daar op met de fcheikundige Filozofen , dat de zouten , door eene lange 

 kokinge , bitterder worden , en dat ze eindelyk alle hunne bitterheden verliezende , 

 zoet worden. 



Alles wat ik hebbe voorgeftelt dus beveftigt zynde , onderftelle ik , dat 'er in deze 

 klippen kleine openingen, of tochtgaatjes zyn , waar door 't vuur lucht fchept. Wan- 

 neer nu dit middelpuntig vuur ontftoken word , brengt het de Leem aan 't koken , die 

 door de kracht en fchnkkelyke hitte van het zelve door deze openingen vloeit, en ge- 

 lyk ze eene dikke en zwaare ftoffe is , ftolt ze ftraks , zoo dra zy in de koelte van de 

 lucht komt, en word, gelyk alle andere vochten , tot een kegeldrop , die door de kou- 

 de van de lucht geftremt zynde, met veele fpleeten, door 't fehynzel van eenegroo- 

 te hitte , openbarft , gelyk zulks in 't ftuk , dat hier vertoont word , te zien is. 



't Is buiten tegenfpraak , dat de hitte de lichaamen doet fplyten. Men hebbe maar 

 het aardryk in denzomer, wanneer 'er eene lange droogte is, te befchouwen, om 

 van deze waarheid overtuigt te worden. • Men ziet als dan , dat de deelen , door de groo- 

 te hitte , en gebrek van vochtigheit , ingetrokken zynde , het vol reeten en fpleeten is. 

 Dit zelve word ook op zommige lichaamen door eene groote koude veroorzaakt , te 

 weeten , wanneer de vochtigheit die 'er in is , bevrieft , gelyk hier de proeve van is 

 genomen» door de vermaarde hooge Schoole van Florenfeny omtrent kriftalyne, en 

 andere metale vaten van verfcheiden flach. Deze vaten met water gevult, enzoodaanig 

 befloten zynde dat 'er geene uitwaaflèming van kon gefchieden , fprongen aan (lukken , 

 zoo dra als 't water bevroren was. Zoo dat , wanneer men in 't ftuk , waar over deze 

 verhandeling valt, gelyk óok in de Print, die» 'er naar gemaakt is, verfcheide fpleeten 

 vindt , men hier uit zou konnen befluiten , dat het vol vocht, en zyne oppervlakte 

 hard was, zoo dat, deze vochtigheit door de koude geftok zynde, Jüer uit deze fplee- 

 ten zouden konnen ontftaan zyn. 



Doch gelyk ik niet oordeele, dat deze klomp een korft, of harde fchaal kan hebben, 

 en dat ik zelf overtuigt ben, dat hy 'er ganfchgeen heeft , kan ik dit gevoelen niet om- 

 helzen. 



Ik zal hier by myne Aanmerkingen , 't gevoelen van den Paracelfus van onzen tyd , 

 ik meen Tiet er Jan F abri , voegen j dit zegt hy van dezen Amber in zynen Tanchi- 

 nitus , 't iv de Boek, het 45> fte Hooftdeel : 



De grauwen Amber is eene dikke en grove ftoffe , die van 't zeewater voortkomt, 

 en , als de Kampernoeljen , in de klippen van de vette , vochtige , en kernachtige 

 ftoffe van 't water groeit, dat in de fteenenen rotzen van de klippen zuigt j in welkers 

 gaatjes 't water kookt , en gift , waar van de fynfte deeltjes vervliegen. 



Men moet weeten , voegt 'er deze Schryver by , dat d' aarde , door het middelpun- 

 tige vuur, in haar belloten , overal dampen opwerpt, zelf in den grond van de zee, 

 daar de groffte ftoffe wellende 't zout, gelyk ook de fteenen der klippen maakt , die 

 midden in zee worden gevonden : £n van de dikfte ftoffe , die uit de gaatjes van deze 

 fteenen komt, ^rd d' Amber gemaakt , die, naar de hoedanigheit des zwavels, grauw, 

 of zwart is, welke zwavel met het zeewater vermengt , een zeer goeden reuk geeft. 

 Men kan derhalven zeggen , dat de grauwen Amber een gom , of dikke ftoffe van 

 't zeewater is, die, als 't wafch, by 't vuur fmelt, en door de koude verftyft. 



Naar 't gevoelen van dezen zelven Schryver , word de grauwen Amber ook m 't 

 zand voortgebragt , overmids'er het flymachtige zeewater, dat 'er inloopt , ook door 

 de hitte der zonne , in kan verdikken : Hy voegt/er by , dat nooit eenig Zeeman op 't wa- 

 ter dezen Amber heeft zien dry ven , waar van 'er driederlei foorten zyn 5 de eene grauw , 

 d' ander aardverwig , en de derde zwart , maar dat de grauwen Amber de befte van al- 

 len is, zoo ten aanzien van zynen reuk , als dat hy een uitnemend hartfterkend mid- 



M m del 



