D 



RARITEIT-KAMEIR. II Boek. 3 o* 



LV. HOOFTDEEL 

 Bezoar. Culiga kaka. 



E Bezoar word voor geen Meftica gehouden maar voor een Culiga , wiens De Be- 

 uitvoerlyke befchryving zie by andere : De oude en tot noch toe bekende preven. 

 Bezoar word verdeilt in Orientalifchen en Occidentalifchen , en beide groei- Zj* 

 jen ze in een byzonder vleefachtig beursje , veel by malkander in de maage j e ,\ ' 

 van zekere wilde Bokken , in 't Perfiaanfch Tazan genaamt. De naam Bezoar willen Waarom 

 zommige afleiden van een Perfiaanfch woord Belzahary het welk zoude te kennen gee- % Zamt. 

 ven Heere des gifts : De Occidentaalfche komen uit Teru; De Orientaalfche mtTer- 

 Jïen , Curajfou , Arabien , Malabaar , en de Eilanden llhas de Vaccas by Jafanapa- 

 tam gelegen » doch die uit Curajfou worden voorde belle gehouden, en daarom by E» wik 

 d' Arabiers genaamt Hagjar Curajfou , waar van zie de fchriften van Thilippus Baldeus z,yn. 

 en andere. Wy zullen alhier befchry ven een nieuwe fborte van Bezoar , myns wetens in 

 de Europifche fchriften tot noch toe onbekent j in 't Maleitfch genaamt, Culiga kaka Uunbe- 

 of Culiga kees , met een half Duitfch woord j in 'tPortugeefch , Tedra of Culiga a" Bu- ™™™èi* t 

 zioj in 't Sineefch , Gautsjo\ alle betekenende Apenfteen : Aan koleur en fatzoen ver- ******* 

 fchilt hy niets van d' ouden, want de meefte zyn mede oly verwig, andere groengeel , 

 zommige ook bruinachtig, gemeenlyk zoo groot als een hazelnoot, andere langwerpig 

 als een fluk van een vinger, alle van fchellen over malkander liggende gemaakt , van 

 binnen met een kleine holligheit , daar in men iets kafachtigs vindt , het welk voor het 

 befte deel van dezen fteen word gehouden j men brengt ze uit de Succadana en Tambas > 

 plaatfen op Borneoy daar ze de ftrandwoonders bekomen van de berglieden j naar 't zeg- 

 gen van deze, zouden ze groei jen in een zeker flach van Apen of Meerkatten , want Vreemd 

 zy konnen ons niet ter dege berigten van de eigentlyke gedaante dezes diers , daar in g J™YJ an ^ 

 ze groeijen , alleenlyk daar in overeenkomende dat het een zeker flach van Apen is, **r*- 

 die de Maleijers Kaka noemen , zommige zeggen , dat het grooteen Apen zonder ftaer- 

 ten zyn , diergelyke wy Bavianen noemen of beter Papianen -, andere dat het kleine 

 en Apen met lange ftaerten zyn, in 't byzonder op Borneoy Mothien genaamt ; ande- 

 rere wederom zeggen, dat ze groeijen in de maage van die Apen en veele bymalkan- Waar en 

 der j andere en wel de meefte , dat men ze op dusdanige wyze vind : De berglieden ^L>>. 

 gaan op zekeren tyd uit en fchieten deze Apen met ftompe pylen of met fpatten , die 

 zy uit een roer blazen , die het dier flegts quetfen maar niet dooden 5 nu heeft den 

 Aap die manier , dat hy een gaatje in 't lyf krygende het zelve met krabben groter 

 maakt , daar na zoekt hy eenige Medicinale kruiden , die hy in den mond kauwt en 

 daar mede de gaten flopt , en waar over het vel toegroeit , waar uit dan metter tyd 

 deze fleenen groeijen , te weten uit de gekaude bladeren en het bloed dezes diers ; na 

 verloop van eenige jaaren gaan ze wederom in 't gebergte naar dezelve plaats , daar 

 ze te voren den Aap gequetft hebben, fchieten hem met fcherpe pylen dood , en be- 

 taften hem overal aan 't lyf, daar zy dan een bult vinden , fnyden den zei ven op en 

 vinden den Bezoar daar in : Voor de waarheit hier van wil ik niet inftaan , maar laten het 

 aan 't verder onderzoek j immers de Chinezen en andere inwoonders van Borneo lacchen De?»* 

 d' onze uit , dat ze die Bezoar s, die men te Bonter» te koop vind en in dezegeweften fi^™^ 

 alleen bekent zyn , uit Bokken willen halen , daar het anders niet dan Aapefteenen zyn. ^M^ 

 De Bezoar was in vorige tyden in vry grooter achtinge dan hedendaags, wanneer Zyn veel 

 hy in prys zeer afgeflagen is , ten deele om dat men aan hem zoo grote kracht niet ^~ 

 bevind als men eertyts wysgemaakt wierdt, ten deele om dat hy zoo dikwyls vervalfcht «**^ 

 word. 



De proef van den oprechten was eertyts, dat men een draat, door het zap van eenig^* 



P P 3 vei> 



