30t DAMBOINSCHE. 



vergiftig kruid gehaalt j met een naaide door het been van een hond trok » latende den 

 draat daar in fteken ; wanneer nu de hond tekenen maakte dat hy fterven wilde , gaf 

 men hem gefch rapten Bezoar met water in , genas hy daar door zoo hield men den 

 fteen voor goed, en zoo niet, dan verwierp men hem. De Maleijers toetfen hem al- 

 proef ïkr ^ us l ^Y f meeren dunnen kalk op een wit linnen en wryven den Bezoar daar op » 

 Maleijers. verft hy terftont het linnen geel zoo is hy goed , maar verft hy langzaam, wei- 

 proe/van mg > of donkergeel , zóo houden ze hem voor gemaakt ■ Dewyl egter deze 

 den Schry- p roe f met a i te va ft gaat , zoo houde ik deze manier : Druk een heet gemaakte fpy- 

 zochten ker tegens den Bezoar , is hy goed, zoo fpringen de fchilfferen daar af, is hy valfch* 

 a £l gewe ~ zoo gaat de heete fpyker daar in en de fteen finelt } of breek eenige fchilfFertjes daar 

 af en leg dezelve op een heet yzerblek , de opregte fpringt in kleine ftukjes en ver- 

 valt zonder rook , de valfche fmelt met rook en een hersachtigen reuk , want hy wotd 

 Van eenig hers gemaakt : In ftukken gebroken hebben alle de opregte eenholligheiten 

 daar in iers kafachtigs , gelyk een gedroogdt blaadje : De valfche zyn ook maflïef, of 

 hebben iets dat men ligt bekennen kan, van menfchen daar in gefteken te zyn. DeSi- 

 nezen hebben noch een verdragelyker manier om te vervalfchen , makende uit veelc 

 Hoe van kleine een grooten op dusdanige wyze : De kleine floten ze tot een fyn poeijeren maken 

 tJterver- met water een fyn deeg , daar van fmeeren zy dan over een fteen , eerft in de dikte van 

 ■valfcht een mes } latende 't zelve t'elkens droogen eer zy het ander daar op fmeeren en zoo 

 voorts tot dat het geheele deeg verbeflgt is , op dat de fteen mede fchilfferig worde. 

 Deze gemaakte Bezoar is qualyk van den natuurlyken t' onderfcheiden en ook byna 

 van de zelve krachten als uit de zelve ftofFe gemaakt , wordende dus uit veele kleine 

 Hier toe een groote gemaakt , om dat de groote meer gelden : Egter kan men ze daar aan beken- 

 Z K oeT kr nen » om dat van ^e «atuurlyke het bovenfte veileken afgenomen het onderfte altyt 



gladder is en meer blinkt, het welk de gemaakte zoo niet doen. 



Hm De prys is hedendaags veel vermindert van den ouden , daar men een Karaat van het 



waarde, grootfte flag voor 8 ftuivers plagt te verkopen : i Karaat van het middelflach voor 4, 



en 6 ftuivers -, van het kleinfte (lach voor 2 en 3 ftuivers : Hedendaags kan men te 



Bantem een groöten fteen , die meer dan 1 0115e weegt voor 8 en 1 o Ryksdaalders ; 



het klein en gemeen flach voor 4 en f Ryksdaalders de once kopen. Op Succaddna 



en Banjar maJJing-> plaatfen op Borneo, zyn ze ook voor minder prys te koop. 



Hu» ge- Naar 't voorlchrift der Sincfche doctoren moet men dezen fteen digt gefloten be- 



bruikby waren p ^at zyne fvne deeltjes niet vervliegen, daarom maken ze tot ieder grooten 



deLhme- r ■'. ' " . r ■% 



zen w de fteen een by zon der doosje van wit hout , daar in ze den fteen met kattoen be wonden 

 £j£"~ digt bewaren , gelyk men ze ook te koop vindt : Zy willen ook dat men by 't inne- 

 men van den Bezoar de tanden niet raken zal , om dat hy dezelve bederft , daarom, 

 gieten ze den zelven op een blaatje of geutje den patiënt in den mond. De minfte do- 

 fis is 10 grein , maar men neemt 'er ook tot 3 o grein in , want men kan hem niet te 

 Zyn veel innemen , inzonderheit als men zweeten moet. Zy gebruiken hem tegens aller- 

 vlnlZ' hand ingenomen fenyn, brandige koortzen, ziekten, die uit Melancholique humeu- 

 verfierken. ren ont fl ;aanï a j s fchorftheit, de beginnende melaatsheit> en om de jeugt fris en ge- 

 zont te bewaren plegen ze tweemaal 's jaarlyks te purgeeren in Maart en September, 

 wanneer de Zon in den Evenaar komt , en de volgende f dagen nemen ze dagelyks 

 het gewigt van 10 greintjes Bezoar in met rozenwater , waar mede zy de jeugt on- 

 derhouden willen. Al het voorgaande uit het voorfchrift der Sinezen zal men verftaan 

 van den nieuwen Bezoar of Aapefteen en niet van die uit de Bokken komen , dewelke 

 by 7e onze hun onbekent zyn. Ons volk neemt den Bezoar hedendaags in vry grooter menigte in 

 gebmiks ( j an eert y ts y W ant een gemeenen fteen wat groter dan een hazelnoot deilen ze tlegts in 



3 of 4 deelen , en neemen t'elkens een deel op eenmaal in. 

 wetnvan De Chinees Zeuquius zegt in 't Sinefche Landtboekje te vinden , dat de Bezoar kome 

 fï/zeu- van net ^ ier M° n jet (anders Mothieny) 't welk hy niet anders befchryft dan een gefteerten 

 quius van Aap in 't LandfchapJ^f/f&'tf * by hem Quitfchw genaamt, 't welk vol welriekende kruiden 



ven. eï * 



