RARITEIT-KAMER. II Boek. 3 „ 



den-, hoefchoonder en volmaakter, -voor bet oog komen. Een klaar bewys, dat de lucht 

 deelen , op de diepleggende , zoo wel ge-welt noch kracht hebben gehadt als wel op dié 

 de oppervlakte nader waren-, ook, datzommige, uit diepe plaat zen te voor frhyn^eh art 

 voor 't merendeel de koleuren noch behouden > in tegendeel, die de lucht nader hebben' 

 daar van berooft zyn, doch buiten gefloten zulke , die by Zulfer , Zalpeter Arte 

 mcum of andere fcherpe floffen geraakt zyn-, waar uit men weder befpeurt , dat 'er Ho' 

 yens, Schulpen of andere gewaffen , geheel in de Aarde of Bergen ge fpoelt, echter daar 

 metgegroeit zyn. Van de uit de aarde gegravene, hebben wy , in 't befchouwen van de 

 ongemeene^ en zeltfame zaken der nature , by den Ed. Gr. Achtb. Hr. N. Witzen 

 Burgerm. 't Amfterd. verfcheidene foorten gezien, die toen de Waterput in' tOud-man- 

 huis aldaar wierdt gegraven , na dat veele gronden waren doorboort , ter diepte van 

 160 voeten, zandt met horens en fchulpen gemengt , gevonden, en waar vaneenige - by 

 zyn Ed. Gr. Achtb. onder andere zeldzaamheden , bewaart zyn ■> daar in zyn de ko- 

 leuren noch volkomen , en ('t geen aanmerkelyk is) alle foorten , die nu b op onze ft ran- 

 den, niet meer gevonden worden. Waar uit te denken is , dat die, door e enen geweldigen 

 fiorm , van andere geweften zyn medegefeept en hier gebragt -, ofwel, dat de overf ro- 

 ming en weder afoping van V water , zoo veele aarde enftib heeft nagelaten , dat dit 

 geheel Ge f acht verfmoort en in dengrondt verzwolgen is ; daar beneffens is ook te denken 

 dat dit Landt , voor 't meer -gedeelte > water ofzeegeweeft is , en allengs , door meer dan eene 

 overftroming (te befpeuren aan de verfcheidene gronden of korf en der aarde, in het gra- 

 ven, eer men tot dien diepen Zeebodem komt , daar die Sc hulp-bedden leggen, ontdekt) 

 eindelyk zoodanig, als 't nu zich bevind, aangegroeit. Ikmoet'er noch iets van diergelyke 

 natuur byvoegen , mede door zyn Ed. Gr. Acht. als Gedep. wegens dezen Staat , met 

 het Leger te Veldt aangemerkt: Ontrent Tongeren dat men voor-heen, doch zeer duifter- 

 lyk voor eene zeeplaats hield, heeft het zyn Ed. Gr. Acht.geluft, om, ware'tmogelykj 

 eenige ontdekking daar van te bekomen, vermits bericht kreeg, dat eene plaats aldaar* 

 de zeedyk genaamt , ook geoor deelt wierd wel eenen zoodanigen dyk te moeten ofte komen 

 geweefl zyn-, fchoongenomen dan in heteerft, eene goede v afte kley grondt ontdekte , voer 

 zyn Ed. Gr. Achtb. echter voort, latende eenige voeten dieper graven , daar eengrondt , 

 met eene grote menigte Schulpen en Horens bezaait, zich opdeed. Zyn Ed. Gr. Achtb! 

 heeft 'er aan my vier foorten van ter handen ge ft elt ; die ik , om de Liefhebbers te vol- 

 doen , in 't koper hebbe gebragt , te zien op de plaat LVIII. by de letter A. zynde eene 

 Oeflerfchulp : Als mede by de letter B. eene andere foor t van Oefter : 'Die men by de 

 letter Q. ziet, is eene Zeefchulp: En by letter D. eene byons, onder den naam vanFen- 

 nehoorntjes, bekent, doch hedendaags , op onze Ji randt , niet voortkomende. Van de 

 Oefter s is bekent, dat ze aan de Engelfche kuft zyn: En de andere komen ons noch da- 

 gelyks uit de Weft- Indien toe. Hier by noch een derde voor beeldt: De Hr.DoclorMag- 

 nus Bromelius van Gottenburg , voornaam nafpoorder der natuur lyke zeldzaamheden * 

 heeft in zyne reizen, door Vrankrjk en andere 'plaat zen, veele diergelyke verft eende za- 

 ken ontdekt , mede gebragt , en aan my in de twintig foorten vertoont, by zyn Ed. al- 

 le in Champagne gevonden , by zeker dorp Chameri buiten Rheims, in eenen Wynberg 

 la Montagne de Rheims en andere uitgegraven, daar onder eenen van ongemeene grootte ^ 

 zynde een Penne- hoorn , aan 't eene eind eenigzins ver kalkt, doch verder heel fchoon 

 en zuiver, gelyk ook alle de andere foorten j ja veele zoo gaaf als ofzeeerftuit zeequa- 

 men. Nu is het bekent , hoe verre deze Landt ftr eek van zee legt; gelyk wy ook veele 

 foor ten (doch alle verfteent) by ons hebben, die 50. en 60. vademen diep , uit het Tofcaans 

 gebergt gehaalt , evenwel klaar blyken Zeehoornen te zyn. 

 Eerftelyk, om dat de mee ft e diergelyke ook in zee gevonden worden <, en niet alleen in den 

 omtrek, maar ook in de binnenfte deelen overeenkomen: Doch met dit onderfcheit , dat de 

 meefte in de aarde gelegen hebbende , der zelver Vifchdeelen zyn vergaan en tot aarde gewor- 

 den ; men ziet het duidelyk aan de holligheden , gelykvormig met het dier dat 'er in is 

 geweeji-, daar, in tegendeel, de dieren in de Steenbergen, 't meefte-deel in hunne eigene 

 fchorffen, door de van buiten inkomende Steenzappen, zyn verfteent. 

 Ten anderen, dat wy, eene proef nemende , met die op eenen Robyn-molen tepolyften, de 

 ft of der Schulpachtige (mits die niet vergaan zyn) zoodanig hebben bevonden, als der uit 

 de zee ge komene. 

 Ten derden , blykt het ook , dat de verfteende Vifch-deelen , altydt veel weker t dan der 



Schulp-deelen zyn. « 



Te willen zeggen, dat, het Landt, de zoete rivieren en beeken, ook Slakken, Oefters of 

 Moffels (met Horens en Schulpen omvat) hebben, fta ikgaerne toe, doch men zal ze ook 

 veel ligt er en dunder gefchaalt , zoo wel hier te Landt, als in Ooft of Wejl-Indien be- 

 vinden-, daar wy noch byvoegen , dat die f oor ten inde zee niet gevondenworden: Want 

 de Zee -Schulp en en Horens zyn , voor 't meerendeel , veel zwaarder , vafter en dikker 

 van fchors en ftof} om dies te groot er geweldt , vaneenwoefter element , tegen te komen 

 ft aan. Ook worden de dun gefc haalde in deZe'èn, meefl gevonden op zoodanige plaat zen ^ 



R r 3 daat : 



