ito 



D" AMBOINSCHE 



aan de klaarftc en meeft verhevene zyde ook het witte zonnetje , aan beide ziet men 

 zomtyts heel kleine en fyne fcheurtjes , die niet diep ingaan en den Steen geenzins flirn- 

 mer maken : Want dewyl de Steen in eene geduurige vochtige fubftantie groeit gelyk 

 het binnenfie hol van een Calappm-noot is, zoo kan'tniet minder zyn of de Steen moet 

 fcheurtjes zetten , wanneer hy aan de drooge lucht komt , het welk men ook ziet ge- 

 beuren aan den Umbilicus Marimps , als men den zelven varfch van zyn dier affnyd. 

 Hoe ze in de Calappm-noten groeijen, heb ik van een ooggetuig geleert, zyndeeen 

 Faandrig, dewelke in 't jaar 1672. naar de Zuid-Ooftere Eilanden gezonden > aldaar 

 onder anderen een Calappus-noot oopende , daar in het pit wel volwalTen , doch noch 

 Verhaal n { et narc { was aan het ze l ve een roo d plekje gewaar wierde , een weinig buiten 



van baar 1 o • J • i 



rypheit. het ander vleefch uitpuilende, en daar in twee wittte platte Steentjes , die noch week 

 warenen aan de fchaal noch vaft: De Inlanders zeiden i hadde die Calappus -noot noch 

 twee maanden aan den boom mogen blyven ,• dan zouden de Steentjes ryp en hard ge- 

 worden zyn. 

 Waar die In de Amboinfche geweften vind men ze niet, hoewel daar zoo veel duizent oude 

 zZZde* noten geopent worden , om olye daar uit te branden , doch van Kerams Noordkufl 

 worden. wor den veele gebragt naar het zeggen der Inlanders in hunne Calappus-noxen gegróeit, 

 daar ik mede aan twyffel , dewyl my niemant voorquam , die ze zelfs daar in gevon- 

 den hadde. De meefte vind men op Celebes en Makkajjar , het land van de Boegis , 

 Cajeeli , en op Boet on ; het fchynt dat die Landen een eigenfchap hebben , dat ze meer 

 fteenzap in haare vruchten en boomen (lieren , dan elders gebeurt , daarom ook de meefte 

 Mefticte van die plaatzen komen. 

 noemen De proeve dezer Steenen gefchiet gemeenlyk met fcherpenAzyn of Limoenzap, als 



die toetten mpri „» n wein ,V rhar v,m t'n He kond crïef rn den CalafiüUS-feeti daar in legt , ZOO moet 



moet. 



men een weinig daar van in de hand giet en den Calappus -Reen daar in legt 



dezelve daar in terftont koken of bolletjes rontom zich opwerpen, en die dat niet doet 

 word voor ondeugend of doot gehouden ; maar ik heb meermaals deze proef verwor- 

 pen , dewyl de Steen daar door zynen glans verlieft en eene doodfche koleur krygt, 

 al wafcht men hem terftont met water. Ook doen dit alle weeke , donkere en poreuze 

 Steenen , in welkers \JPort] gaatjes de Azyn of Limoenzap indringende de ingeflote 

 lucht uitdryft , en daar door bobbeltjes veroorzaakt , gelyk men in Europa ook ziet 

 gebeuren aan den Lapis Vitforialis of Ajiroïtes , dewelke zich in den Azyn ook be- 

 Andere weegt. De tweede proef zal deze zyn ; als men hem op een matte legt endaarrontöm 

 proef. fjrs of cp a( iy ft r ooit , zoo zal geen hoen derven een korrel daar van eeten , zoo lang 

 de Steen daar by legt -, doch dit heeft my niet willen gelukken, want had ik den Steen 

 niet weggenomen , de hoenders zouden hem met den rys opgeflokt hebben , en noch- 

 Derde tans meende ik , dat ik den regten hadde. De derde proef is noch ongelooflyker , de- 

 poef ' welke ik van eenen ouden Malabaarfchen Empiricus gehoort hebbe, als menden Steen 

 aan den ftam van den Calappus -hoon\ bindt , zoo zouden alle de noten afvallen , 't 

 welk ik niet in 't werk geftelt hebbe. '' 



Vreemt Tlinius op de voorfchreve plaats fchryft zynen 'Dendritis die eigenfchap toe , dathy 

 E Pil onder de wortel van een boom begraven, die men omvellen wil , de byl niet laat ftomp 

 nius - worden -, het welk men aan den volgenden Dendritis in 't werk ftellen mag. De lang- 

 werpige Calappus-fteen heeft ook grote gelykenifTe met denChamites van d'eerfte foor 

 te , doch daar in te onderfcheiden , dat de Chamites gemeenlyk een paerlachtigen 

 weërfchyn maar geen zonnetje heeft, ook in Limoenzap lankzamer en weiniger kookt 

 noemen dan de Calappus-Reen : Metter tyd door 't draagen word de Calappus-üeen ook fmod- 

 gewofL dig , vuilwit en doodfeh van koleur, den welken men weder zuiveren moet op deze wy- 

 wederzm- ze . men j e g t hem een halven dag in water van een jonge Calappus ', en wryft hem met 

 VC1t ' des zelfs liplap, of wafcht en wryft hem in water, daar men rys in gewaflehen heeft, 



die men kooken wil. 

 Worden De Calappus -ftezn word onder de voornaamfte Mefiica gerekent , die men draagt 

 pÜSkh, om gezondheit of goed geluk in eenig voornemen te hebben en tot veele andere dingen. 



