IV. 
DE IPO SIVE ARBORE TOXICARIA ۰ 
8 
Multo vulgarior olim in bello (1) incolis Archipelagi Malaici usus erat sagittarum venenatarum , 
quas per fistulas ex durissimo ligno, plerumque speciei cujusdam Dyospyros, vehementer flando in 
hostes jaculabantur , quod telorum genus milites nostri haud leviter reformidare solebant. Postquam 
autem telorum ignivomorum usus in illis etiam regionibus magis invaluit, paucissime tantum sunt 
gentes ferociores ac plané barbare, que, ut hostes exstinguant aut cedis cupiditati indulgeant + 
venenatis ejusmodi telis utuntur : in his aborigines Borneénses, quos Orang Daijak nominant, 
quique montes interiores, vix pervios, insule Celebes incolunt Taradje. Ali etiam insulani minus 
longé remoti hac culpá non omnino vacare videntur. Quod si quis oras tantum non incognitas /Vov® 
Guinee lustrare cupiat, nunc quoque caveat, ne vixdum nave egressus repente e densis virgultis , que 
litus obtegunt , undique quasi nube spiculorum venenatorum obruatur , quorum minimum vulnus ad 
vitam exstinguendam sufficit (2). Ha sagittæ , quas Malaici Sompit dicunt, sunt bacilli circiter pedem 
longi, tenues, recti, teretes, ex arundine fissá Bambuse confecti , inferné substantiá suberosä levissimá, 
qua tubo arundinis exacté congruit , obturati , ut flando emitti possint. Superior extremitas, que aut 
in laminam lanceolatam, aut in apicem acutissimum excurrit , veneno fusco obducta est : illis autem 
qua ad bellum parantur dens galei minutus aut ossiculus similiter conformatus in superiori parte 
insertus esse solet, qui veneno obductus et hoc ipso sagitte ita agglutinatus est, ut hamulus iste in corpus 
penetrans statim sejungatur et si telum extrahitur in vulnere remaneat. Ita feré semper per gravissimum 
angorem , vertiginem و‎ collapsum virium inter vehementissimas convulsiones mors sequitur. Javani 
autem hoc telo tam perfido atque detestando in bello plané non amplius utuntur , quod et olim non 
(1) lllo, ex. c., anni 1650, quo Macassares coloniis Moluccensibus nostris exitium minabantur ; vel illo etiam , quod in 
ipsà Celebes anno 1670 cum iis insigni fortuna gessit CORNELIUS SpEELMAN, vir ingenii ac virtutis plane singularis, qui post 
quatuor annorum bellum ferocissimam illam gentem penitus subegit. | 
(2) Quemadmodum aliæ gentes barbarz, ita et Graeci antiquissimis temporibus telis venenatis usi fuerunt. Jam fabula 
de sagittis Herculeis sanguine Lernez hydro imbutis hoc diserté docet et insanabile vulnus Phzloctetis, postquam 
ejusmodi sagitta casu in pedem deciderat, efficaciam ejus veneni ostendit. Videntur autem paucissimi eo tempore 
homines venenum illud habuisse et rarissime aliis praebuisse. Ulyssi certé nonnisi a viro amicissimo dono datur, cum 
frustra ab alio petivisset. Dro ياوس‎ poros ivdgopevon Dénpevos, oppo oi ein ٥٤5 ير‎ 55/0٣ yerapeas" GAN ô بطم‎ ob ه‎ Doxey, — ٢ muro oi Disney emos” vedecax: 
yp aivas. Homer. Od. A. 260 sgg. Quale illud fuerit venenum, statui non potest, sed mihi quidem e regno vegetabili desumtum 
fuisse videtur, quod vox و7400‎ ungere, satis ostendit. Ceterum veteres Italos rationem sagittas veneno inficiendi non 
ignorasse innuit Vineis Zn. IX. 772. 
« quo non felicior alter 
« Unguere tela manu, ferrumque armare veneno. » 
Cf. Busan. de Animal. Lib. V. c. 16. 
