ANTIARIS. | A7 
nisi in quibusdam regionibus hujus insula maximé ad orientem sitis (1) et in viciná insulà Madurá 
usitatum fuit, ubi nunc subinde ad feras sternendas atque omnino in exercitiis venatoriis adhibetur. 
Caro enim animalium his sagittis occisorum non noxiam inde contrahit naturam, dummodo pars 
veneno infecta removeatur : quin feris, que cibis hoc veneno perfusis exstincte fuerunt, sine fraude 
vesci licet, quamvis has quam primum exenterare utile videatur. 
Licet autem narrationes multorum peregrinatorum veneno huic vegetabili, a Malaicis et omnino in 
Javá occidentali Upas (2), a Javanis autem propriis Antjar sive Antsjar, ab incolis Celebes et insularum 
Philippinarum Ipo sive Hipo dicto, effectum nimis immodicum iribuerint, nullum tamen dubium 
est, quin vi et efficaciá letali venenis animalibus maximé perniciosis non solum non cedat, sed hac 
etiam superare videatur. Valet hoc inprimis de eo veneno, quod Malaici ob efficaciam plane singularem, 
qua distinguitur, Upas Radja (3) nuncupant : de quo tamen non hoc loco sed proximá sectione 
agemus. Que hic in medium proferemus arborem towicariam Runrmn nostri, Pohon Upas Malaicorum 
(Antiaris toxicaria Lescun.) solam spectabunt atque iis, que de ea Tomo altero Herb. Amb. p. 263 
relata sunt, botanicá saltem ratione , supplendis et corrigendis inservient. Hae enim ipsa est arbor illa 
singularis, de quá tot miracula varii omni tempore narraverunt auctores, ut videre est e scriptis 
Cıeverı (cum Mzxzzuo e Diario Viri Celeb. جوم‎ SreeLman communicatis. vid. Ephem. Nat. Cur. 
Dec. II Ann. III. p. 127. de telis deleterio veneno infectis in Macassar et aliis regnis insule Celebes), 
sacerdotis. Cameito (vid. Ras. hist. pl. III. in append. p. 87), Varenten, Oud en Nieuw Oost 
Indien III. p. 218.) ipsius Ruwrmn, precipué vero e putida illà commentatione, quam quidam 
inferioris ordinis chirurgus , nomine Fornscn, anno 1781 in lucem edidit (4). Hee scripta si legis, 
facilé tibi persuadeas , pleraque falsis niti indigenarum narrationibus , qui cum naturá ad quevis mira 
atque incredibilia (5) credenda aliisque persuadenda sunt proclives, tum hoc forté loco illud spectabant , 
(1) Hoc inde patet, quod ibi paucissimis tantum indigenis modus hujus veneni vegetabilis parandi et letalis ejus in 
vulneribus effectus cognitus est, quamquam plante, unde colligitur, etiam in locis magis ad occidentem sitis, iisdem 
plane nominibus , occurrunt. Madurenses autem hoc venenum ad usus bellicos olim cum ex orientalibus ۵۵ regionibus و‎ 
tum ex insulis Balie et Borneo petere solebant. 
(2) Tam Upas quam Jpo significant venenum; Pohon autem arborem, itaque Pohon-Upas est arbor veneni. Malaici 
tamen et morbum quendam organorum respirationis ) Pleuritidem nostram) Upas dicunt, addito plerumque Sakit (i. e. 
morbo ). | 
(9) Radja significat principem sive regulum , eum, qui potentia gaudet. Upas radja est igitur venenum potentissimum. 
(4) Ea quoque, quae Karmrrer in Amoenit. p. 575 de veneno Macassariensi retulit, eo minus silentio sunt pratermittenda , 
quod mirum in modum cum relatis a scriptoribus modo laudatis consentire videntur, licet celeberrimus hic peregrinator 
et nature scrutator indigenarum narrationes, tanquam non veras, respuendas esse censeat. Cum vero in his ipsis primum 
fontem agnoscere mihi videar, ex quo Fornscun tractatus, quamvis impurus et inquinatus, fluxerit, ipsius Kaemprert verba 
hoc loco referre volui : « Est venenum hoc succus lacteus et pinguis, qui colligitur ex recens sauciatá arbore quádam , 
» indigenis pz, Malajis Javanisque Upa dicta, in abditis locis sylvarum Insula» Celebes, preesertim in ejusdem provincia 
» T'urasiá , crescente. Triplex dicitur arboris varietas vel species, solius succi malignitate majori vel minori, et arescentis 
» eolore (fusco, rufo et albicante) differens : cujus genuinum et in solà Macassarià germinantis succum, qui colligere 
» suscipiunt, praesentissimis vitæ periculis se exponant necesse est. Nam ad querendam arborem loca dumis beluisque 
» infesta penetranda sunt; inventa vero, nisi eminus vulneretur, et ab eà parte, a quà ventus adspirat, vel aura incumbit و‎ 
» aggressores erumpente halitu subitó suffocabit. Quam sortem etiam, experiri dicuntur volucres, arborem recens vulne- 
» ratam transvolantes. Collectio exitiosi liquoris morti ob patrata maleficia damnatis committitur, eo pacto, ut poena 
» remittatur, si liquorem reportaverint. Ex Scylla igitur in Charybdim regredientes, magna cautione et circumspectione 
» opus hoc instituunt. Nimirum sylvam ingrediuntur longà instructi arundine, ex magno et robusto illo genere, quo 
» domicilia sua exstruunt, quam alterá extremitate (est enim durissimum genus, cruris vel sure humane crassitie , 
» cavum, internodiis ex pedali vel longiori intervallo geniculatum ) ex asse acuunt, ut ad pertundendam arboris corticem 
» valeat. E longinquo conspectam arborem adoriuntur, ex eû plagá, quam premonuimus. Tum quam longè possunt, 
» ab arbore constituti, arundinis aciem arbori validé intrudunt, et liquoris, ex vulnere eflluentis, tantum excipiunt , 
» quantum arundinis cavo ad proximum usque internodium capi potest. Hoc spolio onusti, adverso vento retrocedunt , 
» et mox extra vulneris exhalationem in vado constituti , liquorem vasi vitreo, sed cauté pariter, infundunt et obturant. 
» Reduces, supplicio et omni discrimine defuncti , hoc vitæ sue ماد‎ Regi offerunt. Ita narrarunt mihi populares Celebani, 
» hodié Macassari dicti. Quis autem veri quicquam ex Asiaticorum ore referat, quod figmentis non implicetur ? » 
(5) Animadversione sané dignissimum illud rerum mirabilium studium , gentibus Indicis quasi naturá innatum , quo prin- 
cipes inter illos haud raro ut ambitioni satisfaciant utuntur. Sic Diero-Necoro, cum seditionem adversus nostrates et ipsius 
