50 RUMPHIA. 
quovis vestigio non solum rerum, quas procreat, tam Paste qaam plum: varietate , 
magnificentiä et incredibili sepe magnitudine percellimur, sed magis etiam virma i eju latentium 
efficaciam semper variam neque unquam prodigiis generandis otiosam stupemus. Atqui videntur illic, 
multo magis quam in terris a solis cursu remotis, conspirasse omnia, ut perpetuum elementorum 
inter se tumultum et quasi certamen alerent, quo terræ ipsius facies commutationibus omnigenis 
summáque sibi celeritate succedentibus converteretur. Quam variis ibi rationibus , quarum multe 
aciem humanam fugiunt, natura utitur, ut principia vix solubilia, imo saxa durissima, solvat et 
soluta nova conjunctione consociet! — Sed nulla res majorem movet admirationem, quam ignis 
subterranei vis, qui ima terre viscera non minus laté quam profundé permeare videtur et cujus 
vestigia in magno illo Archipelago Indico ubivis apparent : quin tota illarum insularum superficies 
satis indicat, plerasque earum vulcanice esse originis et insulas majores conjunctione ac quasi intima 
concatenatione complurium montium ignivomorum esse natas, nempe factà viscerum agglomeratione, 
quorum partem hodie quoque quam latissimé eructant. Hine ex eo solo vuleanico haud raro etiam 
erumpunt aquarum salubrium calide frigideque scaturigines, pro indole terre, ex qua profluunt, 
principiorum, quibus constant, qualitate ac quantitate valde diverse (1) : aut alia observantur 
ostenta, que cum tumultu ignis in visceribus terre magis minusve videntur conjuncta. Sic ex gr. 
hic illie ad radices aut inter declivia collium anteriorum , qui cum altissimo montium ignivomorum 
jugo coherent, loca sunt, in quibus solum prorsus limo fervidissimo constat و‎ qui subinde, scaturiginis 
instar, interruptis vicibus in altitudinem quindecim pedum projicitur. (2). Illic, locis campestribus 
(1) Hi fontes, cum in Java ex montium ignivomorum radicibus oriuntur , gaz hydro-sulphureto impreegnati esse solent, 
quales ex. gr. prope 7ji-pannas in radicibus montis Gedé et prope Trogong in latere boreali montis Gunung Guntur. Qui 
vero ipsis eorum crateribus propiores sunt, magnam sepe copiam acidi sulphuriei continent. Ut de aliis taceam , tantam 
hujus acidi copiam fontes quidam , inter orientem et septentrionem ex latere montis ignivomi fere exstincti Tankubang 
Prahu juxta viam ad Tengeragong in provincia Krawang profluentes, pluviarum tempore in rivulum montis radices 
preterfluentem effundunt, ut omnes pisces, quibus scatere solet, tune laté in eo moriantur. Fontes etiam gas acido 
. carbonico impreegnati in Java reperiuntur, licet longius ab jugo montium ignivomorum remoti. Horum sunt complures in 
mediterraneis locis provincie Samarang et in radicibus montis Durangrang in provincia Krawang, quorum nonnulli 
campestribus locis orientes ferrum continent, quod color atramenti, quo aqua, thee infusione admixtá, tingitur, facilé 
prodit. Horum fontium aqua tamen minus bené potest servari, utpote in omnibus: hujus generis, quos vidi, quádam, 
licet saepe exiguà, mixture sulphuretice copia infecta. Aliis fontibus metalliferis , qui identidem in Javà in regionibus 
minus altis reperiuntur, haud raro ingens Muriatis Sode, quod montani Susupan dicunt, continetur copia : horum etiam 
sunt complures in agro Preangerano, ex. gr. prope Randja-Kalong in Prefecturá Sumadang ; alii in vicinià 7" ipsius, 
alii passim in orientalibus Javee provinciis iique seepe ditissimi Muriatis Sode inveniuntur. Aliis denique partes terrena, 
presertim mixture calcariss atque argillose continentur. Ad hos referendi sunt fontes calidi aliquot millia passuum a 
WVanyassá in provincia Krawang dissiti, quibus indigens optimo seepe successu ad scabiem et mala herpetica sananda 
utuntur. In his notatu sunt dignissimi, qui Silicium continent solutum et quotidie adhuc ligno Dilleniacee cujusdam 
Sumpur Aijer indigenarum) in lapidem convertendo ansam prebent. Hos autem fontes olim multo latius quam nunc 
dispersos fuisse, cum vix quaedam eorum eaque levissima hic illic supersunt vestigia, ingentes masse ligni Chalcedone aut 
Achate in durissimam conditionem mutati, quod in multis humilioribus Javee regionibus montanis invenitur, luculen- 
tissimé probant. Ejusmodi mass®, ex. gr., passim in provincia Bantam, in finibus inter meridiem et occidentem sitis 
provincie Buitenzorg, in pago Tjidammar provincie Tjanjor, item in provincià Cheribon aliisque locis conspiciuntur. 
Hoc nomine in primis dignus est, qui commemoretur, rivus quidam in radicibus montis Kendang, circiter qüatuor 
milliaribus anglicis a Radja 77 inangong , vico precipuo pagi Passir Pangang Prefecture Sukkapura (in agro Preange- 
rano) fluens, cujus aqua nunc quoque quasdam ligni species ei injectas haud ita longo temporis spatio per terram 
siliciam in lapides convertit. Huc‘ etiam referri potest colluvies illa aquarum speciei laeteze, que in plerisque majoris 
ambitus crateribus, quos in Javá investigavi, reperitur. His fervidissimo «estu ebullientibus, prater partes aluminosas , 
magna vis sulphuris statu subtilissimo continetur. Sunt etiam alii montes, in quibus ignis plané exstinctus est, quorum 
crateres in speciem lacus scpé vastissimi conformati, aquarum colluvie plané sint repleti, coloris aut soliti, aut albidi, 
licet hæc etiam vase vitreo hausta pellucida appareat et temperature vulgaris. Perhibent tamen indigene, aquam ejus- 
modi albidam instante vicinorum montium incendio, turbidam fieri solere vaporesque sulphuricos per superficiem ejus 
dispergi. — Denique notandum videtur, in nonnullis hujus insule provinciis orientalibus passim fontes reperiri, qui 
Petroleum producunt. j 
(2) Ejusmodi fontes luti calidi, inter alia, multis locis reperiuntur inter montem ignivomum Gunung Guntur (qui 
ad altitudinem, 6500 pedum surgit et perpetuo flagrat incendio) et Papandayang (cujus crater corruit et ignis fere 
exstinctus est) et hic quidem densá nemorum umbrá obtecti. Haud raro fit etiam, ut ipsi montes limum fervidissimum 
