ANTIARIS. 31 
(veluti prope Kuripan ad occidentem a Bustenzorg), inter densas sylvas cernitur planities albi coloris E 
vix aliquot plantas alens ob duritiem soli, quod e stratis Gypsi horizontalibus conformatum est : ingens 
numerus conorum ex eádem materiá altitudine trium ad quinque pedum, et complurium pedum 
eructent, qui non و‎ Lave instar, in aére durescit. Sic die 8 Octobris A. 1822 accidit , horà post meridiem fermé secundä, 
ut vehementissima explosio montis Galungung in Prefecturá Sumadang omnium oculos in verticem ejus densis nemoribus 
obtectum converteret. Nullus in eo antea conspiciebatur crater, nisi is existimandus esset lacus exigui ambitus, sive potius 
aqu: receptaculum , in tertiá feré parte altitudinis montis inter meridiem atque orientem situm , et aquis rivuli Zj¿-kunier, 
qui in superiori montis regione ortus, hic cataracten Banbulang efficiebat, ut videtur, erutum. Tum vero, eo ipso loco, 
quo lacus aquam cataracte recipere solebat, ingens surgebat columna fumi densissimi, quee summa vi in altum evecta 
videbatur. Mox omnem montem, adjacentes valles vastamque planitiem , que ad radices montis Galungung extenditur 
et incolis admodum erat frequentata, fumus decidens profundis involvit tenebris. Ipsa terre viscera fragor surdus, 
qualis remotorum tonitruum, concutit et cum novis semper eruptionibus alternat. Crescit usque ille strepitus et solum 
vehementissimis tremoribus «stuare videtur. Tandem mons ingentem vim limi calidi , immistis fervidis materiis, eructat, 
tanta quidem vi, ut hzc massa trans fluvium 77i-/andoy, ultra quam decem milliariis anglicis a montis radicibus, tractu 
inter meridiem et orientem sito, fuerit projecta , fulminibus subinde de caslo missis per atras montis tenebras relucentibus. 
Hujus limi, qui maximam partem terrá argillosá subtilissimä et sulphure constabat, cum in locis tam procul a scaturigine 
remotis decidebat, tantus tamen erat fervor, ut homines atque animalia profundo vulnere adureret. Hac eruptio limi 
calidi, intermistis materiis fervidis (pyritis), quarum nonnulla zucem juglandis magnitudine equabant, hora circiter tertiá 
post meridiem ad summum pervenerat fastigium : tum cineres frigidi depluebant, qui ambitu triginta milliarium angli- 
corum circum Galungung magis minusve vegetationi nocuerunt. Sub horam quartam eruptiones paulatim decrescere 
cceperunt et post horam plane desierunt. Jam tantum nature tumultum alta mortis silentia exceperant. Lux coli paulatim 
reddebatur et mons ipse rursus conspiciebatur, cujus in vertice nemora plané adusta videbantur. Tristissimum autem 
vastitatis spectaculum praebebat ipse campus, qui inter rivulos Zji-bodas et Zji-annah,inde a receptaculo cataracte 
Bambulang usque ad vicum 7ji-tesbong extenditur. Hujus enim vasta planities (quee superficiem 40 milliarium anglicorum 
quadratorum complectitur) limo illo calido plane erat obducta et quasi inundata , ex quo hic illic palmarum Cocí aut 
Arece surgebant cacumina, sola vicorum, illà strage deperditorum, monumenta. — Paucis autem post diebus, cum 
imbres continui varia vehementiá statim post hanc calamitatem essent subsecuti, alio graviori malo die 12 Octobris hæc 
provincia vexata est. lllo die imbrium adeo augebatur vehementia, ut turgida flumina, que in miram altitudinem 
succreverant, sub vesperam omnes pontes abriperent neque ulla spes fagæ miseris relinqueretur indigenis, quorum 
plerique in colles circa majorum sepulera confugerant. Inter horam sextam et septimam vespertinam vehementissima 
explosio et terre tremor percipiebatur, quem paucarum minutarum intervallo due alie detonationes haud minori 
vehementiá sunt secutee, nullo tamen igne nec lucis pheenomeno per tenebras, quibus tota regio obducta erat, relucente. 
Tota itaque nocte, preter strepitum amnium و‎ omnibus, quibus nova hzc pepercerat eruptio, ruinam minantium , nihil 
aliud audiebatur : prima autem lux faciem et montis, et totius regionis plané mutatam ostendit. Totum illud latus montis 
Galungung , quod inter meridiem et orientem spectat, ingenti hiatu perpendiculari, qui orientem versus in immensam 
speluncam patebat, discesserat. Hunc tamen hiatum quasi murus saxorum inaequalis altitudinis ex parte claudebat, 
pone quem columna densi vaporis surgebat. Massa basaltica et terrena, quà olim ingens illud cavum fuerat repletum, 
triplici illà explosione in planitiem disjecta, partem eruptionis, quee die 8 Octobris acciderat, tegebat, et simul tanta 
vis luti calidi et aquee ferventis e visceribus montis effluebat, ut tota regionis superficies mutaretur. Hoc enim flumen 
vuleanicum, ad latitudinem 200 perticarum Rhynland. diffusum, meridiem versus pergens, queecunque cursui ejus 
obstarent, nemora و‎ vicos, montes ipsos, secum traxit, neque prius substitit, quam ubi, duabus horis ab origine remotum, 
inter occidentem et meridiem quasi aggerem collium exstruxerat. Incredibile est dictu, quam alta ruins vestigia in 
cursu reliquerit. Ne de aliis dicam, vicus nomine Mattiapada, qui circiter 140 tuguriis constabat et in ripà fluvii Tji-kunier 
situs circiter horá a monte Galungung aberat, plané evanuit, neque locus ipse, ubi antea fuerat, satis certo indicari 
potest. Hic quoque fluvius, pristino alveo limo repleto, cursum mutavit et per rupes, amplius quam milliario anglico 
inde remotas perrupit. Quin hie illic valles 40 aut 50 pedes alte limo penitus fuerunt complete. Uträque hác eruptione, 
per brevissimum tempus facta, amplius undecim millia hominum periisse constat , licet horum numerus in tabulis publicis 
ad 4011 sit redactus. Ad hoc, ingens jumentorum (boum Karabouw) numerus interiit et 2983 agri, oryzà consiti, 
cum 775, 795 arboribus Coffee funditus sunt eversi. Crater proprié dictus nondum in hoc monte conformatus est, sed 
eo loco, quo limus prorupit, fundamenta ex basalte quaquaversum laté sunt disrupta et ex illis hiatibus saxorumque 
fissuris cum magno terre sonitu undique aqua et vapores sulphurici ebulliunt. Lacus autem, de quo diximus, quem 
incole sacrum existimabant et religiosis colebant peregrinationibus, iisdem eruptionibus plané evanuit. Exinde tamen 
in septentrionali montis latere de ingenti altitudine preecipitatur cataracta, que aquas cum fluvio Tji-kunier miscere 
videtur. | ۱ 
Hoc autem loco silentio preeterire non possum nomina illorum virorum, qui, quo poterant auxilio, in gravissimis hisce 
eruptionibus, quarum non aliud in Javanorum historià refertur exemplum, miserrimis subvenerunt incolis, et quorum 
facta omni laude majora memoriz non prodere nefas foret. In his Vir Nobil. Roserrus van DER CAPELLEN, agri Preangerani 
tunc temporis Praefectus, Medicus consultissimus Bruynınaa , Viri Ornatissimi Paven, Baro von Kıssinger, et Scnuckmann, et 
complures simul principes indigenarum , quorum tamen nomina memorie exciderunt, virtute et alacritate certarunt. 
