M Y 115 175 
paulatim redegerat inquilinas, ut nationibus Europeis plané subjecti essent, cum sibi invicem eam 
culturam invidentes et eripere conantes bellis intestinis debilitati et resistendo illis impares facti essent, 
illud in primis agendum erat Societati Indice , ut simul et populo devicto et mercatura sue prospi- 
ceret. Neque ulla res magis eo conducere videbatur, quam si culturam arboris moschate in posterum 
insulis quibusdam circumscriberet, quarum natura ei maximé accommodata foret. Itaque elegit in Pree- 
fecturá Bandá (1) insulas Bandan-Neyra, Lonthor et Way, que, quamvis universe exigui ambitus, 
tamen ut experientia docuit, plané sufficiebant, ut usum hujus aromatis apud omnes gentes explerent 
— GENE EU UC AU aD aa بب ت‎ IN I imc xc II el ی‎ nep An ED VU. T NS Qe Cc E CSS uet I depu rr, E ES Ust "P a qs 
(1) Hzc ab indigenis Bandan appellata insulas exiguo mari distantes Lonthor, Bandan-Neyra, Gunung- A pie ( montem 
ignivomum) et complures alias minores complectitur, quee tractu semi-circulari majores tres circumdant et ab occidente ad 
meridiem et orientem extenduntur. Ex his insula ZZ ay ad occidentem sita et nucibus moschatis precipue virtutis insignis, 
quamvis exigua, maximo gaudet ambitu. Ad hanc, maris «estu ingruente, non facilis est accessus et unus tantum in eà 
vicus reperitur albis domibus jam procul e mari conspicuus. Non longè ab illä dissita est Rhon, tota sylvis obducta , incolis 
vacua sed swpius a piscatoribus frequentata. His longé minor septentrionem spectat insula Swangie, rupibus ardua ac 
sylvà vestita, ut et scopulus e mari assurgens, magis orientem versus situs, Pulu-Capal dictus, quia parva hac insula 
procul visa navi non est dissimilis. Insulæ quoque Rosengen, maximé inter meridiem orientemque solem spectantes, saxis 
constant et quantum quidem ego sciam nullis frequentantur habitatoribus. Insula Lonthor ceteras universas facilé magni- 
tudine superat. Hac preecipua sedes est culturae aromatis moschati, quapropter ut omne fraudulentum commercium cum 
incolis prohibeatur nemini injussu Preefecti ad eam accedere licet. Hec levi curvaturá ab occidente ad septentrionem 
orientemque extenditur, meridiem versus insulis Gunung- Api et Bandan-Neyra adjacens, a quibus angusto maris freto 
sejungitur. Montes subinde satis alti , calce formati, per insulam totà longitudine extenduntur, quorum declivia Myristicá 
fragranti sunt consita : hinc fit, ut prater ardua montium calcariorum cacumina, tota insula horti cultissimi speciem 
referat. Et sané nihil jucundius cogitari potest, quam matutino tempore aut sub vesperam, ubi calor coli aurá marinä 
fuit levatus, hee loca pulcerrima perambulare, presertim in septentrionali maris litore, ubi domus plantatorum elegan- 
tissimee, cocto latere exstructa et dealbate, aliaque cdificia, illis intermixta , que ad culturam pertinent, eo letiorem 
prebent adspectum, quod hinc (preecipué e plantario Orang-dattang dicto, quod satis alto loco situm est) non solum 
Bandan-Neyra cum oppido .et publicis horreis, quibus arx Belgica imminet, sed alice prope omnes insule (solis Rosengen 
exceptis ) conspiciuntur. Ex his maximé illa, quie ex adverso eminet, Gunung-Apie , unico monte ignivomo constans, 
vehementissimé movet spectatoris animum. Hic enim mons ab antiquissimis inde temporibus , Vesuvii instar, jam dudum 
plané exstinctus esse videbatur et per complures hominum etates sine ullá molestia aut timore in eo locisque vicinis ; 
habitabatur, — mox vero repentino impetu et brevissimis sepe intervallis perniciem quam late eructabat, haud semel 
omnes feré harum insularum incolas ruiná obruens. Ad altitudinem non amplius 1650 pedum supra maris eequor assurgit, 
forma conica et cristá septentrionem versus instructus. Cacumen praecipuus crater complectitur, nec longé ab hoc in latere, 
quod inter septentrionem atque occidentem spectat, alter est, e quibus perpetuo densi vapores assurgunt. Anno 
demum 1820 vehementissima ejus facta est eruptio, quà occidentem versus promontorium satis elevatum, massa basalticá 
constans, fuit congestum. Superest, ut pauca addam de insulá Bandan-Neyra و‎ que angusto maris freto a Gunung- pie 
sejungitur. Haec post Lonthor insularum Bandanarum est maxima eique naturá soli perquam similis, sed sanitati inco- 
larum longé illá perniciosior; que res inprimis ventis tropicis assiduá vi ab occidente flantibus tribuitur sed potius in 
pessimà aquarum naturà posita esse videtur. Nihilominus adhuc hodie in illa degunt provincize magistratus et in parte 
ejus meridionali oppidum Neyra in dorso collium calcariorum est positum , qui a meridie et oriente occidentem versus 
extenduntur, ubi unus eorum, qui ad altitudinem 620 pedum supra mare assurgit et Papenberg appellatur signa navibus 
dando inservit. Oppido ipsi arx Belgica imminet, sub quà arx Nassau et juxta hane publica horrea aromatibus servandis 
sunt ædificata. Hujus oppidi ut procul visi leetissimus est aspectus, presertim navigatori, qui fretum inter Gunung- 6 
et Lonthor est ingressus, ita ejus et omnium, qui Bandan-Neyra inhabitant, si prope spectantur, miserrima est facies. 
Etenim oppidum terre motu, qui anno 1816 accidit, ita dirutum fuit, ut majoris partis non nisi rudera conspiciantur et 
illa tantum zdificia, quee mare adjacent, satis benê sint servata : ipsa arx Nassau ob incredibilem insalubritatem nunc 
quidem est relicta, pleraque edificia interiora sunt dejecta et sola arx Belgica presidio obtinetur. Quod ad milites, qui 
hanc arcem custodiunt, et ceteros omnino incolas, horum reverá misericordiam movet aspectus, quippe qui corporis 
exilitate, livido vultus colore ac facie hippocraticá eandem prorsus pre se ferunt speciem, quee spectris vulgo propria 
esse creditur. Omnes enim Europei, qui aliquot annis hic degerunt hepatite chronicá aut perniciosissimá indura- 
tione intestinorum abdominalium laborant, unde insanabiles oriuntur cachexie. Hine fit, ut Bandan-Neyra ex omnibus 
coloniis nostris Indicis , tamquam sanitati perniciosissima, maximé reformidetur. Hanc ob causam, uf vita tot hominum, 
qui quotannis hic preematurá morte succumbunt , servetur et publicis rebus eo melius consulatur, omnino e re esse credo, 
ut inquiratur, an huic tanto malo civitate ipsá aut saltem horreis publicis in Lonthor transferendis possit occurri, quippe 
cujus aque longè sunt salubriores quam in Bandan- Neyra et que ipsa vulgo minus perniciosa habitatoribus censetur esse. 
In hac quidem primam olim sedem posuerant nostrates in introitu freti, quod hanc insulam et Gunung-A pie interluit , 
ubi nunc vicus Lonthor situs est, pone quem quzdam arcis rudera etiamnum in tumulo conspiciuntur. Hic vero locus 
deinde ob eam solam causam relictus esse videtur, quod australe promontorium in Bandan-Neyra opportunius situm esset , 
ut toti freto dominaretur, nulla preterea ratione habitá malorum ; quee ex insalubritate loci et aquarum orirentur. 
