v 
_ ophouden. Het vijfde handschrift, door letter FE aangeduid, is het eigendom van Raden 
Ajoe SEKAR-KADATON, eenige echte dochter van Z. H. PaAkor-BOEWÂNÂ VI. Het handschrift 
is met een zeer duidelijke hand geschreven, naar men mij verteld heeft, door den eigen zoon van 
den schrijver. Hieruit zoude men mogen besluiten, dat het een afschrift is van het origineel, en 
het bezit daardoor grooter waarde dan al de andere handschriften. 
Het zesde handschrift, met F aangeduid, is het eigendom van Pangeran Aryá TvÄÂrrÂ-pr- 
NINGRAT, kleinzoon van Z. H. Pakror-BoEwÂNÂ VIT en zwager van Z. H. Pakor-BorwÂnÂ IX. 
Dit handschrift is niet zoo goed geschreven als het vorige. De afschrijver maakt wel eens grove 
fouten en was geen geleerde, doch dit vermindert de waarde bij de vergelijking van de andere 
handschriften zeer weinig, want men mag daarom aannemen, dat hij geen veranderingen uit eigen- 
wijsheid gemaakt heeft, daar de Javaansche afschrijvers volstrekt niet aarzelen de woorden van den 
tekst naar hun believen te veranderen, als de zin der woorden maar behouden blijft, en al wordt 
die ook wat veranderd, als het metrum maar ongeschonden blijft. Vele afschrijvers durven den zin 
ook wel naar hun eigen meening veranderen, doch dat doen alleen zij, die voor kundig doorgaan. 
lemand, die fouten tegen het metrum begaat, moet al zeer dom zijn. Ben Javaan bemerkt die 
eerder dan zinstorende feilen, want het zingen staat bij hem veelal hooger dan het verstaan. — 
Dit handschrift komt het meest met het vorige overeen, het schijnt een zeer naauwkeurig af- 
schrift te zijn van een eerste afschrift, en komt meestal met E overeen, hoewel het daarvan ver- 
schilt en met de andere handschriften overeenkomt in het wellaten der episode, die in onzen 
tekst den inhoud van vier zangen uitmaakt (S2.20 tot 3G.14). 
Door ’t bekomen van deze laatste handschriften verdween alle twijfel. De afschrijver van A, en 
in navolging ook die van B,had met den 50en zang zijn werk als geëindigd beschouwd, en daar- 
om veranderde hij den oorspronkelijken titel: ARrpJounÂ-sÂÁsRÂ-BAOE, en noemde het werk Lorâ- 
PÂLÁ, omdat de ondergang van Lokâpälâ er in vermeld wordt. Men kan het als de inleiding 
tot de geschiedenis van ARDJOENÁ-SÂSRÁ-BAOE beschouwen, en als zoodanig maakt het een op zich 
zelf staand geheel uit. Het was dan ook eerst mijn plan om mijn werk, even als A en B, te 
eindigen. Maar omdat het mij later bleek, dat de schrijver zijn werk vervolgd had, achtte ik mij 
verpligt niet halverwege te blijven staan. Hierdoor heeft het werk grooter omvang gekregen, dan 
mij, in verband met mijn andere bezigheden, aangenaam was, daar ik nu aan het vergelijken van 
de handschriften en aan het vertalen meer tijd besteden moest, dan ik voor dit werk bestemd had. 
Het schijnt, dat de schrijver zijn werk nog verder heeft willen voortzetten. Hij heeft althans reeds 
een begin gemaakt met het omwerken van de geschiedenis van RÄMmá, gelijk men uit de handschrif- 
ten D en B zien kan. Tevens heeft hij misschien de geschiedenis van RAui willen uitbreiden 
door het toevoegen van verhalen, geput uit tooneelstukken, zooals er verscheidene moeten zijn, 
die tot den strijd van RÁMÁ met DÁsÂmorKÂ behooren. Ik bezit althans een afzonderlijk gedicht, 
Räâmátambak genaamd; het behandelt tooneelen, die voorgevallen zijn bĳ ’t leggen van den 
dam, dien de apen ten gerieve van RAMA’s leger in de zee legden, en die het vaste land van 
Voor-Indië met het op een eiland gelegene Alëénkâ (of Ceilon) verbond. Maar mogelijk 
hebben de omstandigheden den schrijver in het verder voortzetten van zijn groot plan verhinderd. 
Gaarne had ik reeds dadelijk de hand geslagen aan het herzien van den niet onverbeterlijken 
tekst van de Rämáâ, door den Heer C. F. Winter Sm. in de werken van het Bataviaasch Genoot- 
schap van Kunsten en Wetenschappen in het 21° deel 2° stuk der Verhandelingen geplaatst. Door 
