VII 
opstellen van belangrijke stukken, en het schrijven van de babads of kronieken van ’t Vorstelijke 
Huis, met het uitleggen van kawi-woorden en oude inscriptiën, met de beoefening van de sterre- 
kunde, voorzoover die met de tijdrekenkunde in verband gebragt is, en met het raadplegen van 
de pawoekon of het voorspellingsboek, indien de Vorst weten wil, welke dag voor ’t beginnen 
van een werk of ’t volvoeren van een plegtigheid gunstig is. Zelfs bij het kiezen van een dag 
tot het doen van een echt Mohammedaansche ceremonie, zooals de besnijdenis, laat de oud-heiden- 
sche wichelarij haar beslissende stem nog steeds hooren! 
De wel bekende Raden Ngabèhi RancaÂ-warsitÂ zegt zelf thans nog de eenige poe- 
djânggä te zijn, en ieder Javaan geeft en gunt hem die eer. Te Jogjakarta schijnt men 
geen bepaalden poedjänggâ te bezitten. Een paar Prinsen aan het Hof aldaar zijn belast 
met de aan die betrekking verbondene werkzaamheden. Het spreekt wel van zelf, dat ik de 
hulp van dien eenigen poedjäânggâ, die ieder voor goed geld met zijn kennis ten dienste 
staat, niet geheel versmaad heb. Maar dat ik zijn apodictische uitspraken niet altijd geloovig 
aannam, zal niemand bevreemden, die den ouden man kent en met zijn sedert vele jaren ge- 
voerde levenswijze bekend is. Deze eenige nog levende poedjäânggâ heeft de pacht van de 
landerijen, die aan zijn betrekking verbonden zijn, voor den tijd van meer dan honderd jaren 
verpand om zijn schulden te betalen. Als er dus geen bijzondere maatregelen genomen worden, 
zal er voor zijn eventuelen opvolger weinig of niets overschieten. k 
Deze korte uitweiding moet dienen om een blik te werpen op de verledene, tegenwoordige 
en toekomstige toestand der Indisch-javaansche geleerdheid onder de Javanen, en behoort eigen- 
lijk niet hier ter plaatse. Ik keer dus tot mijn onderwerp, de mondelinge traditie, terug. 
Mas Neabèhi Sinpor-sasrrÂ was wel is waar geen poedjäânggâ in den eigenliĳken zin, 
maar hij was een bloedverwant van een poedjánggá, enzelfs een jongere zoon van een poe- 
djânggâ4. Hij had van zijn vader zeker veel geleerd en wordt dan ook voor kundig gehou- 
den, al heeft hij niet het gezag van een poedjânggá. De eeuwenoude Indisch-javaansche 
overlevering gaat van geslacht tot geslacht over in den mond der dalangs, of opvoerders van 
tooneelstukken in de wajang-spelen. Het wajang-spelen is bij de Javanen geen vak, dat men 
op volwassen leeftijd aanvat; men leert het van kind af. De dalang neemt zijn zoon of 
kleinzoon reeds in zijn eerste levensjaar met zich mede naar de wajang-vertooningen; de moe- 
der van het kind gaat ook mede om het kind te verzorgen, en bespeelt daarbij de gëndèr. Dag 
aan dag, althans meermalen in de week hoort het kind, wakende of half-wakende, de verhalen en 
gezangen, die de dalang opdreunt. Daardoor gergken die verhalen en gezangen in zijn geheugen, 
en wordt hij in staat gesteld, om die later als dalang aan anderen voor te dragen, ongeveer zoo 
als hij ze vernomen heeft. Is hij vindingrijk, dan kan hij daarbij wel zelf uitgevondene, geestige of min- 
geestige, kiesche of onkiesche aardigheden voegen, maar de kern der oude verhalen blijft dezelfde. De 
korte inhoud van hun verhalen is vroeger wel eens door kundige dalang’s te boek gesteld, en 
daardoor zijn de lakons, of overzigten van tooneelstukken, ontstaan. De Hoofd-dalang van 
den Soesoehoenan bezit een verzameling daarvan. Dergelijke verzamelingen zijn niet zeld- 
zaam. Zij zijn een zekere steun voor de overlevering, doch vele dalangs kunnen niet lezen, 
en hebben dus hun kennis alleen uit mondelinge, ettelijke jaren lang gehoorde voordragten geput. 
Hun taal is doorspekt met kawi-woorden, die zij niet kunnen uitleggen, maar uit den mond 
van andere dalangs vernomen hebben. De dalang is daaraan zoo gewend, dat hij meent ze 
