Ô KRAJOWYCH GATUNKACH TRZMIEŁI. 15 
wyginają się łukowato na zewnatrz, a w połowie ich długości znaj- 
duje się po zewnętrznej stronie ostre wzniesienie. 
Pierwsza odmiana tego gatunku jest u nas dosyć częsta, 
podczas gdy okazy odmiany drugiej napotykalem bardzo rzadko, 
natomiast prof. Dr. Wierzejski znajdował je dosyć pospolicie na 
Podolu na stepie Pantalichy. Gnieździ się pod ziemia na miejscach 
suchych, a charakterystyczna właściwościa tego gatunku jest to, 
że otwór, prowadzacy do gniazda jest zakryty suchą trawą, scia- 
gnieta z pobliża, pod która siedzi zwykle kilka robotnie, a oprócz 
tego na poczatku nory siedzi znowu robotnica i obok siebie prze- 
puszcza wylatujaee i wlatujące osobniki. Całe to obwarowanie 
ma na celu uchronienie się od pasorzytnych owadów, szczególnie 
brzmików, i rzeczywiście nie znaleziono dotad w żadnem gnieździe 
tego gatunku tych nieproszonych gości. Gospodarka w gnieździe 
prowadzona jest z wzorową czystością, u spodu plastrów są za- 
wsze spore zapasy miodu, a od góry oprócz gasienie i poezwarek 
są duże zbiorniki na pyłek kwiatowy, który służy trzmielom za 
pokarm podczas słoty. Wszystkie osobniki sa zawsze silne i zdro- 
we, a przytem ochotne do roboty i do obrony, tak że przy wyj- 
mowaniu gniazda wszystkie wylatuja, a pozostaje w gnieździe sa- 
ma stara matka, zachęcająca cichęm brzęczeniem robotnice do 
walki. Urządzenie gniazda jest zatem u tego gatunku doskonalsze, 
aniżeli u wszystkich innych trzmieli. 
9. Bombus variabilis Schmiedeknecht. 
Jak już samo nazwisko wskazuje, należa do tego gatunku 
osobniki najrozmaitsze co do ubarwienia, ale zgodne co do budo- 
wy. U nas występują głównie 3 odmiany: 
Odm. a) Q całkiem czarno owłosiona, a tylko włosy na czole są 
łte, a na końcu kałduna żółtawo-czerwone. 
