VOORREDE. 



17 



en waar hij van zijn voorschrift afwijkt, is 't alleen, om de lezing, die hij voor de oor- 

 spronkelijke houdt, te herstellen. Geheel anders bij de omwerkingen. Ligt ook hier voor- 

 zeker bij iedere omwerking een eerste handschrift ten grondslag van al de overige , het zou 

 wel eene hopelooze onderneming zijn , om daarvan den waren tekst in zijn geheel te willen 

 opsporen, tenzij men toevallig het eerste handschrift zelf aantrof, en aan eenig ondubbelzin- 

 nig teeken herkende. Niet alleen het aantal, maar vooral ook de aard der varianten doet 

 onderstellen, dat reeds van den aanvang af elk afschrijver, die eenig denkbeeld van eigene 

 kennis had, deze met de grootste vrijmoedigheid tot verbetering van 't werk aanwendde; dat 

 latere afschrijvers die verschillende lezingen deels onveranderd overnamen, deels weder wij- 

 zigden, naar 't geen hun uit andere handschriften was bijgebleven of door eigen vinding werd 

 ingegeven , en zoo doende binnen weinige geslachten van afschriften al die verschillende gra- 

 den van afstamming , verwantschap en vermenging voortbragten , die zich thans in de inge- 

 wikkelde verhouding tusschen de verschillende handschriften doen opinerken. 



Zijn de voorafgaande opmerkingen in 't algemeen op beide omwerkingen toepasselijk, 

 het doet mij leed te moeten erkennen , dat de door mij uitgegevene daaraan nog wel het 

 meest onderhevig is. De andere toont doorgaans meer getrouwheid aan den grondtekst, 

 zuiverder taal en duidelijker zaraenhang, in 't kort eene mindere mate van de gebreken, die 

 beide ontsieren. Voor 't overige bestaat tusschen beide eensdeels meer verschil, dan zich 

 alleen uit de verschillende dichtmaten verklaren laat, maar ten andere ook te veel over- 

 eenkomst, om ze voor onderling onafhankelijk te houden. Het is duidelijk, dat de tweede 

 om werker zoowel het werk van zijn' voorganger als den grondtekst zelf vóór oogen , of lie- 

 ver voor den geest heeft gehad. Het is daarom voor de kritiek van eenig belang, om te we- 

 ten , welke van beide omwerkingen de oudste is. Met volkomene zekerheid laat dit zich niet 

 zeggen , maar het ontbreekt toch niet aan eenige gegevens , die ons in deze tot leiddraad 

 kunnen strekken. Onze tekst vermeldt niets omtrent den tijd wanneer, en den persoon 

 door wien hij is opgesteld. Een ander handschrift van dezelfde omwerking berigt daaren- 

 tegen ui,:^:y;>vig, dat zij werd aangevangen op Zondag Pon, den 23 Safar van 't jaar Bé 

 1760 (d. i. 22 Julij 1832), om 11 uur, en voltooid op hetzelfde uur van Woensdag 9 Ra- 

 melan van 't j^^^^e jaar, door 's Vorsten dienaar JaSa Di POERa (zie Kr. aant. bij I, 2, 1-4, 

 on LXIX, '^Rbg^g.). Maar die dagteekeningen hebben , hoezeer dit ook door de bewoor- 

 dingen zelve schijQt te worden weersproken , hoogst waarschijnlijk slechts op dit afschrift 

 betrekking. Behalve toch , dat de dagteekening , indien zij werkelijk van den steller zelf 

 afkomstig ware, niet ligt in andere handschriften, en wel in al de andere, die ik verge- 

 lijken kon, ontbreken zou, schijnt het ook door andere aanwijzingen wel boven twijfel ver- 

 heven , dat onze omwerking althans vóór 1832 moet bestaan hebben (1). Van de omwer- 



4»^ 



(1) De vertaling van O kan al niet veel jonger zijn, en de aanteekening in P bewijst ten min- 

 ste, dat onze omwerking toen al voor tamelijk oud werd gehouden, althans reeds sedert jaren be- 

 stond. 



