22 



VOORREDE. 



door ze overal aan te brengen , waar wij in onze taal een scheiteeken plegen te bezigen , 

 de duidelijkheid veeleer benadeelen dan bevorderen zou. Ik heb dan ook bij de punctuatie 

 van mijn' tekst het gebruik van ieder scheiteeken niet streng verbonden aan zekere bepaal- 

 de logische verhouding, maar veeleer in ieder bijzonder geval naar de eischen der duide- 

 lijkheid geregeld. Voor 't overige volgt uit al het gezegde genoegzaam, dat de zinschei- 

 ding in mijn' tekst overal slechts mijne persoonlijke opvatting uitdrukt. Het is als 't ware 

 een begin van uitlegging, en kan dus, even als de vertaling, door ieder naar zijne eigene 

 zienswijze veranderd worden. Vindt men die uitlegging soms niet in volkomene overeen- 

 stemming met de vertaling zelve, zoo is dit voor een gedeelte daaraan toe te schrijven, 

 dat ik het drukken niet kon uitstellen, tot het werk geheel voltooid was: eene omstandig- 

 heid, die zeker in menig opzigt van ongunstigen invloed is geweest. ledere nieuwe be- 

 werking , aan de Kritische aanteekeningen , aan de vertaling , enz. , bragt hier en daar 

 weder verandering in mijne inzigten , ook nadat het te laat was , om het afgewerkte gedeel- 

 te daarmede in overeenstemming te brengen; en dan meende ik het minste kwaad te kie- 

 zen , met liever ten halve te keeren dan ten heele te dwalen. Ook met betrekkino; tot de 

 beginselen , die mijne punctuatie beheerschten , kwam ik eerst langzamerhand tot meerdere 

 vastheid, waarvan de uitwerkselen den aandachtigen lezer niet zullen ontgaan. Evenwel 

 houde men niet eiken schijnbaren strijd tusschen punctuatie en vertaling voor een gevolg 

 van veranderde opvatting van den zin. De vertaling toch heeft hare eigene eischen van 

 duidelijkheid, taaieigen, welluidendheid enz., die ook op de groepering der denkbeelden 

 invloed moeten uitoefenen; en 't zou al eene zeer gedrongene vertaling moeten zijn, die 

 in de zinscheiding steeds volmaakt aan 't oorspronkelijke beantwoordde. Maar nog slech- 

 ter kritiek zou het zijn , om de punctuatie van 't oorspronkelijke te regelen naar de eischen 

 of 't gerief der vertaling, in stede van de rede zoo af te deelen, als zij ondersteld moet 

 worden, in den geest des schrijvers gegroepeerd te zijn geweest. Niet altijd echter is dit 

 met zekerheid te bepalen. Zeer menigvuldig zijn vooral ook in dit werk die dubbelzin- 

 mige woordvoegingen , waarvan ik boven sprak. In zulke gevallen had ik dikwijls niet 

 alleen moeite, om eene zinscheiding te kiezen, maar ook de overtuiging, dat geene andere 

 dan eene willekeurige zinscheiding mogelijk was, dewijl in den geest des schrijvers geene 

 behoorlijke afscheiding van denkbeelden had plaats gehad. Van zeer veel dienst was mij 

 intusschen bepaaldelijk ook voor de zinscheiding de vei'gelijking van de andere omwerking, 

 waarin men veelal dezelfde denkbeelden met eenige wijziging in de woordvoeging, en ge- 

 woonlijk duidelijker , vindt uitgedrukt. Die vergelijking zou mij zelfs van de meeste twijfe- 

 lingen hebben bevrijd, indien ik er mij onvoorwaardelijk op had mogen en willen verlaten, 

 zoo als ik doorgaans veilig had kunnen doen , ingeval 't vooraf bestaan van die omwerking 

 bewezen ware. Maar juist hierbij vond ik dikwijls reden, om hare verhouding tot onze 

 omwerking te wantrouwen, en de eerste veeleer in zekeren zin voor eene uitlegging van 

 de laatste te houden, gegrond op de persoonlijke opvatting van een' anderen schrijver, die 

 daarin niet zelden schijnt te hebben misgetast. Ik heb dan ook gemeend, er niet meer ge- 



