VOORREDE. 31 



ling van een"' zuiveren, oorspronkelijken tekst in 't gelieel niet te denken, en ook zelden of 

 nooit gelegenheid, om door eene gelukkige gissing de ware lezing terug te vinden. Het zal 

 daarom evenwel niet overtollig geacht worden, dat ik eenige handschriften van beide om- 

 werkingen vergeleken heb , en ik kon ook moeijelijk besluiten , een hulpmiddel , dat vóór 

 de hand lag, ongebruikt te laten. Welligt had ik spaarzamer kunnen zijn in 't mededeelen 

 Tan de gevondene varianten ; doch ook hierin was het moeijelijk , eene A'oldoende grens te 

 vinden , en ik meende voor alsnog niet te veel van 't vertrouwen mijner lezers te mogen 

 vergen. Bij de bewerking voor den druk heb ik getracht het min beduidende terug te hou- 

 den; maar ligtelijk is toch het een en ander blijven staan, wat zonder nadeel had kunnen 

 semist worden. 



Bij de vergelijking van de handschriften der omwerking deed zich al spoedig behoefte 

 gevoelen, om ook de B.J. Kw. te raadplegen. Ik deed dit in 't eerst slechts nu en dan, wanneer 

 er bijzondere aanleiding toe bestond, maar werd, deels door verrassende ontdekkingen, deels 

 door nieuwe twijfelingen, steeds verder in dat onderzoek voortgelokt , en weldra tot de over- 

 tuiging gebragt, dat eene doorgaande vergelijking van den grondtekst onmisbaar is voor 

 eene grondige behandeling van B. J. DJarwd , en tevens het belangrijkste , wat hier de kri- 

 tiek te doen heeft. Die vergelijking toch helpt niet alleen in menig geval van twijfel om- 

 trent de lezing van de omwerkingen onze keus bepalen , maar leert ook de wijze kennen , 

 waarop die omwerkingen ontstaan zijn , en doet de afwijkingen , die daarbij hebben plaats 

 gehad, de feilen en duisterheden, die er het gevolg van waren, opmerken en verklaren. 

 Hierin ligt tevens de eenige ware opheldering van menige plaats in de omwerkingen, wel- 

 ke in zich zelve geene gezonde verklaring toelaat, en den naauwgezetten uitlegger in ho- 

 pelooze verlegenheid houdt, zoolang hij niet bewezen ziet, dat hij werkelijk niets dan een' 

 bedorven zin voor zich heeft, en hoe die door vervalsching en misvatting uit den grond- 

 tekst ontstaan is. Het is dus niet genoeg, een algemeen denkbeeld te hebben van de ver- 

 houding tusschen den grondtekst en de omwerkingen : die verhouding moet zooveel mogelijk 

 voor iedere plaats worden aangewezen, of men zal bij 't verklaren van de omwerking steeds 

 in het duister blijven rondtasten. 



Ongelukkig is de grondtekst geschreven in eene taal, voor wier regt verstand ons noo- 

 de noodwendigste hulpmiddelen en beginselen van kennis ontbreken. Het gebruik der 

 grammatikale vormen, de woordvoeging, de gebruikelijkste partikelen liggen nog grooten- 

 deels in het duister ; en van de inlandsche woordenlijsten , die buitendien alle hoogst onvol- 

 ledig en weinig te vertrouwen zijn, is, zoover ik weet, nog niets noemenswaardio-s in 'fc 

 licht verschenen. Om mij niet verder in te algemeene stellingen te wagen, wil ik hier 

 slechts bijvoegen, dat ik voor de lezing der B.J. Kw. , buiten 't weinige, wat daarvoor in 

 't Jav. Ned. Woordenboek van Gericke en RoORDA te vinden is , geene andere hulpmid- 

 delen had dan hierboven onder de HSS. zijn opgenoemd, en wat verder de overeenkomst 

 met het hedendaagsch Javaansch en Maleisch of de toevallig bekende of ontdekte Sans- 

 kritsohe oorsprong mij aan de hand gaf. Over 't algemeen moest ik dan ook, om iets 

 van den algemeenen zin van 't Kawi te vatten , vlugtig over vele duistere woorden , zelfs 



