— 80 — 



beschuldigd van overtreding der artt. 6 en 17 van het politiek contract (van 1845) 

 en voor meer dan een jaar op Java aangehouden, werd ten slotte (missive van 

 den eersten Gouvernements Secretaris dd. 4 Februari 1857, IA 0. geheim) vol- 

 komen gerehabiliteerd. 



Na zijne terugkomst gaf de Panembahan, voor zoover bekend, nooit meer 

 aanleiding tot klachten en zelfs tijdens de Sintangsche onlusten (1864 — 1867) 

 toonde hij ondubbelzinnige bewijzen van gehechtheid aan het Gouvernement door 

 aanzoeken van de zijde der opstandshoofden om zich aan hunne zijde te scharen 

 af te wijzen en ter kennis van het bestuur te brengen 5 ). 



Ontegenzeggelijk heeft het verblijf van den vorst op Java voor hem 

 zijne goede zijde gehad: het opende hem een ruimeren gezichtskring en in het 

 gezelschap van een man als wijlen den bekenden schilder. Raden Saleh, deed hij 

 van zelf eenige beschaving op. 



Het zoude ons te ver voeren nog meer goede eigenschappen van den tegen- 

 woordigen PaDembahan te releveeren: wij zouden gewag kunnen maken van het 

 feit, dat hij, hoewel zelf, als behoorende tot de Naqsjabendiah's, zeer rechtzinnig,- 

 voor de wereld genoegzame liberaliteit ten toon spreidt en met behoud van eigene 

 geloofsopvatting de inzichten van anders denkenden weet te eerbiedigen; wij zouden 

 melding kunnen maken van zijn verstandig optreden tegenover de bevolking en de woei- 

 zieke afstammelingen van het onttroonde vorstengeslacht van Sultan Djamaloe'din, 

 bij wie nog de traditie bestaat, dat de tegenwoordige vorst feitelijk niet de 

 ware rechthebbende op den troon is ; doch het eeremetaal, dat 's vorsten borst 

 siert, hem door de Regeering geschonken als blijk van erkenning zijner langdurige 

 en trouwe diensten, is daar om meerderen ophef overbodig te maken. 



Zoo hoffelijk en vriendschappelijk als de mantri's van den Panembahan 

 zich in hunnen onderlingen omgang voordoen, zou ons dit niet doen vermoeden, 

 dat achter dit masker van oogenschijnlijk goede verstandhouding heel wat naijver 

 en tweedracht schuilt. En toch is dit zoo. 



Dit punt is van genoegzaam belang om zulks in bijzonderheden te be- 

 handelen. 



Zoolang de tegenwoordige, kalme en bezadigde Panembahan aan het 

 bestuur blijft, is zijne persoonlijkheid alleen in staat om veel kwaad te voor- 

 komen, doch het is raadzaam ten dezen den blik ook te laten gaan over de 

 toekomst, wanneer de tegenwoordige Pangeran Ratoe, van wien voorloopig weinig 

 verwachting gekoesterd wordt, aan het bewind zal zijn. 



In de eerste plaats bestaan er aan het Matansché hof twee partijen, die beslist 

 tegenover elkander staan, de zooeven genoemde, onwettige zonen van den Panem- 

 bahan en de familie van Goesti Hidajat, de Firdana Mantri. 



Deze laatste is, gesproten uit het huwelijk van het eenige, wettige kind van 



1) Ind. Gids Juni 1893 pag. 953 in de „Bijdrage" van den heer E. B. Kielstra. 



