— 82 — 



dit is vrij wel overgegaan op de twee oudste, onwettige zonen van den Panem- 

 bahan, die in Goesti Hidajat en zijne familie slechts vreemde indringers zien. 



De wanverhouding is niet beter geworden door de meerdere beschaving dier 

 vreemdelingen, van welke twee (Goesti Hidajat en Pangeran Adi) hun opvoe- 

 ding voor een deel op Java hebben genoten, iets, waarop zij zich ten allen tijde 

 laten voorstaan en waardoor zij een gunstigen indruk op niet ingewijden maken. 

 Aan den anderen kant ziet de familie van Goesti Hidajat laag neer op de zonen 

 van den Panembahan, die verslaafde opiumschuivers zijn. 



Goesti Hidajat geeft blijken zijne positie goed te begrijpen: zonder Djëlai 

 is hij niets. En moet het onder gewone omstandigheden voor een apanage- 

 houder moeielijk zijn 's vorsten gunstbetoon blijvend deelachtig te worden, het 

 wijst op Goesti Hidajat's fijn overleg, hoe hij als vreemdeling, niet alleen heeft 

 weten op te klimmen tot de hoogste waardigheid na die van Panembahan, maar 

 tevens de belangen zijner familie niet uit het oog heeft verloren. 



De voortdurende begunstiging van zijne familie door den vorst is daarvan het 

 bewijs !) en het in 1890 gesloten huwelijk van Goesti Hidajat's oudste (wettige) 

 dochter met den troonsopvolger kan wel niet anders dan als fijne politiek wor- 

 den aangemerkt. 



Beide partijen hebben hare goede eigenschap: die van Goesti Hidajat ken- 

 merkt zich door zekere mate van beschaving, wars van knevelarij ; die van den 

 Pangeran Bandahara, schoon eene opvoeding buiten Borneo missende, kenmerkt 

 zich door een flink optreden in bestuurszaken, gepaard met helder doorzicht, 

 waarbij, wanneer wij de Simpangsche Pangeran's hiermede in vergelijking brengen, 

 deze zelfs niet in de schaduw van de Matansche kunnen staan. 



Met eene verstandige leiding kan dus, zelfs bij den bestaanden naijver, 

 die wel eens ontaardt in onderlinge tegenwerking, veel goeds tot stand gebracht 

 worden 2 ). 



Eene andere partij aan het Matansche hof is die van 's Panembahans ge- 

 malin, die den invloed van haren zoon, den Pangeran Ratoe, en van haren te 

 Këtapang gevestigden broeder, Wan Hoesin (uit Koeboe), tracht uit te breiden. 



De Pangeran Ratoe staat tusschen deze allen zonder (gelukkig!) partij te 

 kiezen. Hij mist trouwens daartoe een helder oordeel, terwijl zijne indolentie hem 

 noopt zich, zooveel mogelijk, van alle „soesah" te ontdoen. 



1) Zoo is Goesti Hidajat zijn vader opgevolgd als apanagehouder van de mee9t welvarende streek van 

 Matan, Djelai. De zuogetiaamde Pangeran Sjarief heeft door zijn huwelijk niet eene der zusters van Goesti 

 Hidajat zich het apanage Kajueng zien toewijzen. 



En kortelings verkreeg de jongere broeder van Goesti Hidajat, de Pangeran Adipati Anom. het, zij het 

 ook onbelangrijke, district Gëroenggang, in apanage. 



2) Tijdens een ruim eenjarig afwezen van Goesti Hidajat in het Djelaische (1890 — '91) heeft 

 Pangeran Bandahara door aanhalingen van clandestien zout (iets, wat nog nooit te voren in het Matansche was 

 voorgekomen, ofschoon niet altoos te beletten clandestiene invoer van dat zilt bestaat) het bestuur trachten te 

 toonen, dat, ook zonder Goesti Hidajat, een flink bestuur mogelijk is. 



