— 103 — 



oever en ook midden in de rivier dikwijls groote steenkloinpen, die echter niet liet 

 karakter van een riam dragen. 



Bij de Soengai Këpoeloe naderen de Pesagoean en de Pawan elkaar het 

 meest; de z. g. „pematang (heuvelrug) gadoeng" vormt hier de waterscheiding. 



Uit het oogpunt van waken tegen smokkelhandel is de woning van het 

 kamponghoofd op het meest geschikte punt gelegen. Immers de Soengai Këpoeloe 

 opvarende, moet men na een korten afstand over land (de evengenoemde pematang) 

 de soengai Rëngas, een linker zijriviertje van de Batang Pawan, bereiken; en 

 niets belet, al ware men te Këtapang nog zóó actief, indien het kamponghoofd 

 te Koeala Pesagoean niet medeweikt, dat men langs den genoemden weg ver- 

 boden waar (kruit!) smokkelt naar de Pawan en zoo verder het binnenland in. 



De bevolking aan de Koeala drijft, behalve dat zij zich met landbouw en 

 vischvangst bezighoudt, op uitgebreide schaal klappercultuur ] ). 



Van Koeala Pesagoean kunnen wij over land Këtapang bereiken. Het eerste 

 gedeelte van dezen weg is echter, als dicht bij de monding van de soengai gelegen, 

 niet goed begaanbaar, omdat de weg moerassig is en over de wortel uitspruitsels 

 van de aan de lage kustlanden groeiende boomsoorten 2 ) loopt. Om dit eerste 

 gedeelte te ontgaan is verkieselijk in een sampan naar de even benoorden de 

 Koeala Pesagoean uitmondende soengai Nipa te roeien of te zeilen, een afstand 

 van + 3 uur. 



Van hier gaat de weg eerst langs het zandige strand in Noordelijke rich- 

 ting en daarna landwaarts in N. O. richting. Het traject van Koeala soengai Nipa 

 tot Këtapang bedraagt 2 ' \ uur gaans. Deze zanderige weg zou zeer goed zijn, 

 ware het niet, dat hij in het zich landwaarts buigende gedeelte op drie plaatsen 

 door moeras onderbroken werd, hetgeen men over daarin geworpen boomstam- 

 men moet passeeren. 



Nochtans is deze weg aanmerkelijk korter dan die te water, langs welke 

 men de zich ver in zee uitstekende Tandjoeng Bërai omvaren en daarna nog een 

 paar uren de Pawan oproeien moet. In het slechte jaargetijde, wanneer Westelijke en 

 Noordelijke winden doorstaan, duurt deze reis, zoo al doenlijk, ettelijke dagen. 

 Van daar het plan van den Panembahan van Matan om een troesan van Këta- 

 pang uit te graven, welke de Tandjong Bërai afsnijdt, om — vooral voor kleine 

 handelsprauwen — niet afhankelijk te zijn van de weersgesteldheid, wil men van 

 Këtapang naar Pesagoean en vice- versa zich begeven. 



Wij hebben thans nog een flinke tournee op het oog, n. 1. over zee naar 

 de monding van de Djelai-rivier, daarna oversteken naar den bovenloop van de 

 Batang Këndawangan en deze rivier afvaren. 



1) Over het algemeen een van de voornaamste middelen van bestaan van de Maleiers langs de kust- 

 streken, 



2) Bakau, përëpat. 



