— 104 — 



De overzeesche reis geschiedt wederom per Gouvernements stoomer. 



Na het debarqueinent nemen wij, in afwachting, dat de sampan's, die ons 

 verder zullen voeren, in gereedheid gebracht worden, onzen intrek in het eerste het 

 beste huisje aan den rechteroever der Djelai. 



Aan beide oevers van deze rivier van de Koeala tot Poelau Niboeng zijn 

 een 60tal huizen, hoofdzakelijk gebouwd met het oog op ladangbouw en klap- 

 perteelt, door lieden, die 8 a 9 jaar geleden daartoe grootendeels van Soe- 

 kamara, anderdeels van uit Matan, Kottawaringin en Bandjarmasin zich hier ge- 

 vestigd hebben. 



Evenals elders is de monding van de Batang Djelai ondiep. Er bestaat 

 evenwel een geul, waardoor zelfs groote, inlandsche zeevaartuigen kunnen binnen- 

 loopen. Wel verlegt zich deze geul naarmate van het jaargetijde, doch deze verleg- 

 ging geschiedt vrij regelmatig: in de moesim barat ligt zij n. 1. meer aan den 

 linkeroever, in de Oostmoeson meer Westwaarts. 



Dicht aan de monding zijn beide oevers hoog en zandig. Door het beloop 

 van de kust merkt men hier van de moesim barat met zijne Westelijke winden 

 en stormen, die zich langs de Westzijde van de afdeeling zoo doet gelden, zoo 

 goed als niets. Daartegen wordt de zee hier in het midden van het jaar, als 

 Zuidelijke winden doorstaan, zeer onstuimig. 



De omstandigheid, dat in het rijk Kottawaringin het heffen van invoerrech- 

 ten niet van gouvernementswege, doch door het inlandsch zelfbestuur geschiedt, 

 draagt naar onze overtuiging in dit vrijwel onbewaakte gedeelte veel bij tot 

 smokkelhandel, waaruit de Matansche bevolking zeker ook hare „voordeelen" put. 

 Zout, kruit en geweren zijn in hoofdzaak de smokkelwaren. 



Vermeldenswaardig is het feit, dat op deze uiterste grens van Matan men 

 aan den ons vergezellenden Pangeran A.dipati Anom denzelfden eerbied bewijst 

 als ter hoofdplaats van het rijk. Velen maakten bij hunne nadering, zelfs reeds 

 op een afstand van 10 a 15 passen, hun sembah. 



Wij vertrekken 's morgens van Koela Djelai en ontmoeten na een paar uur 

 roeiens, ter hoogte van de beide Poelau's Niboeng, den Datoe* Sëloeatang Pakoe 

 Matan, het Matansche hoofd van Soekamara, die op het bericht van onze komst 

 ons tegemoet is geroeid. Zijn bidar was reeds uit de verte kenbaar door een 

 zwarten vlag met rooden boven- en beneden-rand. Datoe* Sëloeatang is iemand 

 van zeker over de 50 jaar oud. Hij is het door Matan aangestelde hoofd over 

 de streek van Soekamara tot aan de Djëlai-monding. ' Onder de inkomsten, welke 

 hij geniet, behoort ook eene maandelijksche belasting van ƒ 3. — per man voor hen, 

 die boschproducten in het evengenoemde ressort wenschen te zoeken, geldende dit 

 ook — opmerkelijk genoeg — voor den linker oever van de Batang Djelai, zonder 

 dat zulks naar aanleiding der bestaande grensquaestie tusschen Matan en Kotta- 

 waringin door laatstgenoemd rijk betwist wordt. 



Wanneer wij goed doorroeiën, kunnen wij den volgende morgen tegen 10 



